Opus kritikash anglisht

Xhevati 22

Flaka e Vellazerimit (the Flame of Brotherhood)

The Segment of the Anthological Characters 

The “Gof”

December 22, 1979.                                                                   Premiere

Lulash of Xhevat Limani                      
The”Gof” has been a very anticipated and welcoming theatrical feast. It is considered such, not only because it has broken so inventively and bravely scenic conventionalisms, but also because it has discovered three or four actors, who did not give us the chance, not even for a moment to notice the importance and value of the novel presentation of the Albanian drama in the Nationalities Theatre. One of the main reasons we did not notice, was the limitless and unconditional performance of Xhevat Limani, executed in a such a  rhythm so as not to allow any secondary concentration breaches. The rhythmical intensity of the performance had us focused on Xhevat Limani’s brilliant acting. Only after a couple more shows, while reflecting on the play itself, we discovered the depth of meaning and literature means of A. Pashku waiting for Xhevat Limani and his crew to bring it into light and demonstrate its importance and possibilities to the theatre actors and directors. … How does Xhevat Limani play a part in what we said above? Instead of answering we will pose a simple question: which director and actor (if we do not believe in coincidences) discovered “Gof” for the new possibility it was, and gave it a chance to be discovered and praised unanimously by our theatrical critics and the Festival of the Small Scenes in Sarajevo, where it was played in the Midnight Program? The success of the play and the brilliant performance invested by Xhevat Limani as Lulash took on a double meaning: not only it uncovered a great actor that combines intelligence with his acting, but also destroyed the generally held opinion that the contemporary original drama offers very few scenic possibilities. If we consider the unprecedented success of “Gof” in the Albanian Theatre of Shkup as coincidental, we will be proved wrong as soon as we consider its success in the other four theatres it was played on. It came not only because of its novelty in the theatrical-literary aspect, but also the way it was demonstrated by the brilliant acting of Xhevat Limani and crew.

 

We are talking about acting that is not an experiment or a reaction of certain modified theatrical formulas, but a masterful and artistically calculated play, a creative and pacific revolt against outdated and bouffant mannerisms of unimaginative acting. Therefore, the perfect portrayal of Lulash by Xhevat Limani is not only inventive within the actual play, but it also implies a wider and crystal clear esthetical horizon, to be considered a new artistic experience and a testimony of its own creative and artistic possibilities. His brilliant performance not only fights the empty farce rules of the current theatrical acting, but also testifies to the creative intelligence of Xhevat Limani, his readiness to bravely and imaginatively impose his own cultivated theoretical-esthetical ideas and creative convictions. Understandably, such novel ideas bring about resistance from different sources, but a true artist is discerned by his braveness and readiness to face such resistance from the mediocrity and confinements of unimaginative artists, abounding in every cultural environment. “Gof” and the creative values brought by Xhevat Limani and crew, reacted as a guerrilla missile against bad taste and emerged as a creative triumph instead.

T. Dervishi

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)

December 23, 1979                          
The level of professionalism        
….This time, Xhevat Limani showed that he can successfully perform the most difficult roles, such as the one in the play “Gof” of A. Pashku. The whole burden of the show weighed on him, and he carried it powerfully to the end of the play never relenting once. This stressful role asks the maximum from any performer, since it requires more than an hour of physical performance accompanied by lengthy lines. This is a testimony of the actor’s skill, because even the smallest energy drain would have caused the play to fail. What has made his performance more memorable is his great vocal skill, the clear pronunciation of the words, the wide voice range, and the fluent monologues that never resembled the dowdy recitation we often hear in our stages. All these qualities were crucial in a flawless performance, hinting at greater performances to come.

Naxhi Ndoci

 

“Antigone”

June 13, 1996

The tragedy of a sacrifice            
… Facing Antigone is the maliciously mad Kreon, masterfully played by Xhevat Limani. In our opinion, this experienced actor has reached his artistic peak in this part. His Kreon is a polished gem in the treasury of great parts he has successfully performed in this stage. Approaching it intellectually, he penetrates all the depths of a tyrant personality, who goes against himself in order to keep the power. Xhevat Limani shows great craftsmanship and a powerful voice range to support it, causing spontaneous applause several times…
Naxhi Ndoci

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)
Excerpt from an interview – Zijadin Murtezi (director of the Albanian Drama)
….In this context, Mr. Alexander Stiptcevitz and the Theatre of Varazhdin, loudly praised the “Antigone” of Sophocles and especially the character of Kreon, played  by Xhevat Limani, because he managed to convey both the Sophocles times and the ones in which we live and create. We are very thankful of the praises and the warm welcome....)

January 25 2001
Antigone” of the Shkup Crew in Gjilan     
Gjilan January 24 – Last night, in the Gjilan’s Theatre, as part of the “January Flame” Theatre Festival, The Shkup’s Troupe performed the tragedy “Antigone” of Sophocles, directed by Ahmet Sopi, Scene by Pance Minovi, Costumes by Ilirian Hoxha, and Musical Score by Rauf Dhomit. The famous tragedy was brilliantly set and performed for the Gjilan Public, by Xhevat Limani, Flora Kadriu, Hasie Zhuta, Zeqiria Xhemajli, Behxhet Pitarka, etc.

 

Ardianë Pajaziti

 

Rilindja (The Renaissance)

February 2001                                 

 

 The show of “Antigone” in honor of the “Best Actor” Prize won by Xhevat Limani in the “January Flame” Theatre Festival.       

 

 “Antigone” directed by Ahmet Jakupi was played last night in honor of the “Best Actor” Prize won by Xhevat Limani, an actor with the Albanian Theatre of Shkup, for the part of Kreon in this year’s “January Flame” Theatre Festival in Gjilan. Other well known names of the stage also participated. This play was organized and sponsored by Shkup’s businessmen, and was attended on invitation only, by friends and admirers of our well known actor Xhevat Limani, who has been acting and creating for almost 25 years not only in Shkup, but also in other Albanian and foreign theatrical circles.  After the show, the director of Albanian Drama in Shkup, Zijadin Murtezi formally introduced Xhevat Limani and his up-to-date work to the public, and he read a part of the critic by Dr. Nebi Islami for Mr. Limani’s Work in Genti’s part from the play “Gent” staged earlier on in the year by the Shkup’s Drama Theatre, and a part of the critic by Teki Dervishi for the Part of Lulash from the play “Gof” of Anton Pashku. The drama Critic from Shkup, Naxhi Ndoci, addressed the career and recent work of Xhevat Limani in film and drama directing. In the end, after receiving a gift of a painting by director Ahmet Jakupi symbolizing their fruitful past and future collaboration, Xhevat Limani thanked the guests, the directors of the theatre, his colleague actors, and the absent guests form Kosovo, his instructor Faruk Begolli and his colleague Enver Petrovci who could not attend due to turmoil in Kosovo, and emphasized the importance of sticking together in troubled times.

 

Bedri Sadiku

 

 

 

January 26, 2001          

Koha Ditore (Daily Times)

 

… Best male performance was awarded to the artist from Shkup, Xhevat Limani, for his part in “Antigone”.

Ardianë Pajaziti

 

 

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)

Albanian Drama Theatre Tours Croatia from June 27 to July 4.

 
“Antigone” Performed in Four Croatian Stages

Naxhi Ndoci

 

 

 

 

 

Fakti (The Fact)

January 14, 1999                                                          

Quick-paced but Flawlessly Performed Comedy (“After Death” by A.Z. Cajupi, directed by A. Jakupi)   

…”Dr. Adhamudhi” was performed by the well-known actor of the Albanian Drama Theatre, Xhevat Limani. In our opinion, Xhevat Limani understood this part perfectly, and approached it with all the earnestness and dignity of an experienced actor who brings the best out of every part he ever takes upon. Therefore his “Dr. Adhamudhi” performance is a very rare acting treat, a complicated mosaic of feelings and perceptions, which transports the public into the doors of Thalia’s temple. Xhevat Limani was able to revive this character, transfusing it with fresh humor and nail the public in their seats until the end of the show when the curtain fell. With his daring performance, and his surprising range of intonation and nuances, we can freely say that he was in his own element. If Cajupi (the Author) would be in the audience, he would have been surprised by how much Xhevat Limani was the character he sculpted in his lyrical and epical satire…

Naxhi Ndoci

 

Fakti (The Fact)

Kulture (Culture Section)

 
July 15, 2000                         

About the Premiere of “Museum” By Kasem Trebeshina

Pure Comedy (”The Museum”) 

…Xhevat Limani as the Man in the Painting, gave us a special comic character this time, so far missing from his artistic repertoire, and fully backed by Elhame Bilalli as the Woman in the Painting…

Merita Cocoli Sali

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of the Brotherhood)

Premiere
November 16, 1995

 

Betrayal as Background for Drama

“The Trojan Horse” Play by Fadil Hysaj, Loosely Based on The Novel “The Monster” by Ismail Kadare. Directed by Fadil Hysa, Performed by the Albanian Drama Theatre of Shkup) 

 

...Xhevat Limani in the part of Professor Lakos, has created a very convincing character, full of energetic and logical behavior, expressing his doubts on the historical role of the Trojan Horse. He is convincing especially in the way he demonstrates these doubts. Mature, manly, and well versed in history, he impresses us as a serious performer of this character on stage…

Naxhi Ndoci

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                     
Rilindja Kulturore (The Cultural Renaissance)

October 28, 2000
Premiere of the Albanian Drama Theatre of Shkup

Wonderful Staging of Reminiscence and Reality

...The performance of “Gent” might be the part of a lifetime for Xhevat Limani. Although he is famous for his numerous colorful and skillful performances, Xhevat Limani thoroughly embodied the personality, troubles, vices and virtues of “Gent”, convincing the audience that they were on the presence and in communication with the tragic Illyrian King. He made them feel the infamous and destructive period, as well as its effects on the everyday reality. Through perfect acting lucidity, body language, attitude, movement, voice range and tone, he gave life completely to the tyrant’s deformed and incriminated nature, and his pathological need for power…

Dr. Nebi Islami

 

Flaka  (The Flame)

November 25-26, 2000
Kulture (The Culture Segment)
History Relived on Stage    

“Gent”, a tragedy by Sherif Delvina…Without a doubt, one of the most prominent parts of the play is the king, played by the creative and skilled actor Xhevat Limani. This actor achieved the peak of pure artistic expression which culminated into his wonderfully transforming performance of imaginative high and low tides, and expressed by a very well mastered stage language. His “Gent” is alive and full of artistic nuances, one more gem to add to skillful performances throughout his career.

 

Naxhi Ndoci

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of the Brotherhood)

Premiere

Absurdity as Stage Means of Expression

“Car Junkyard” a play by Fernando Arraball, performed by the Albanian Drama Theatre of Nationalities Shkup, directed by Bogdan Popdjorgevy.  … The Milos of Xhevat Limani stood out in the play. He was often placed into difficult stage situations, but he responded very skillfully to the conceptual demands of the director…

Naxhi Ndoci

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)

March 1, 1989                                  
Reviewing the Alternative Theatre Festival of Yugoslavia in Titograd

A Play of Very Rough Dramatic Overtones.

...The play opened for the audiences the third day of the Festival that took place during February 24-28.  Xhevat Limani created a very rough, strong, and dramatic Milos, transforming it into low and high dramatic tides.

 

Naxhi Ndoci

 

 

 

 

 

 

         
Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)

December 4, 1992
Kulture (The Cultural Segment)

Premiere

“The Hypochondriac” a comedy by Jean Baptist Moliere, directed by Ahmet Jakupi, performed by the Albanian Drama of the Theatre of Nationalities in Shkup.

A Stage Renewal that Was Long Overdue.

 

The director gave the main part to Xhevat Limani without hesitation. The acclaimed actor poured all his acting skills into the Argan part together with his experiences and feelings, maturely manifesting everything on stage and completely winning the audiences over. Giving the part to dramatic actor Xhevat Limani proved to be the right choice, since he was not afraid to expand his portfolio with comic performances, and successfully adapted to the part thus gaining the audience admiration and long applauses…

Naxhi Ndoci

 

 

 

 

 

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)

February 18, 1994                  
Premiere

Expressive Overtones of a Satirical Play Wright

“Vojceku” a play by Teki Dervishi, performed by the Albanian Drama Theatre of Nationalities in Shkup, directed by Branko Brezovac.

.. The Captain of Xhevat Limani was performed by a string of creative artistic nuances that were original ideas of the actor himself. Dedicating himself to the role, he raised the bar on the stage he performed.

Naxhi Ndoci

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)

Premiere

A Play with Emphasize on Satire

“Interests and Nepotism” a comedy adapted from Kristo Floqi by director Ahmet Jakupi, performed by the Albanian Drama Theatre of Nationalities… The acclaimed actor Xhevat Limani showed his comical skills in the part of Koci, controlling the stage with his emotions and reaching the audience too. He creates a delicate and invisible thread from joy, humor and then on to bitterness and hate, flawlessly presenting all these feelings to the open stage and gathering applause…

 

Naxhi Ndoci

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)

 

July 9, 1989   

Premiere

 

“Prometheus”

Creative Directorial Conceptualization         

 “Prometheus” a play based on Aeschylus and Lucian, performed by the Albanian Drama Theatre of the Nations from Shkup, directed by Xhevat Limani.…the director bases the concept of the play in his creative intellectual power, long experience with the excellent material from the two antiquity writers, and his solid and serious preparations, thus visualizing his drama setting as a glorification of the hunt for justice truth and the battle for intellectual progress, from the dawn of humanity until today. His “Prometheus” is the symbol of the revolt. He proudly faces all sufferings, indignities, offences, beatings and tortures. He suffers all this for the good of humankind. Based on such a theatrical foundation, Xhevat Limani steps into the stage and expresses his own idea of the mythical figure of Prometheus and the ancient human battle for progress and the truth. What does the play Prometheus bring forth in the creative and artistic aspect? It is our unshaken conviction that two important ingredients emerged, the directorial conceptualization of the play by the creative and intellectual ways of Xhevat Limani, and its powerful performance by the actors.

Naxhi Ndoci

 

 

 

 

 

 

November 24, 1993      

The Festival’s Bulletin -       3rd Day

The third night performance belonged to a very prestigious troupe in the Albanian Theatre, the Albanian Drama Theatre Troup in Shkup, renowned for its performances throughout world Festivals and Stages. This time it performed “Prometheus” by director Xhevat Limani and performer Sefedin Nuredini. This was the Drama of the Hero in search of freedom, and fights for it, not only for his own but for the humanity. The Source: Aeschylus and Lucian, a very smart choice by the director. After the congratulations, it was time for the round table analysis.
AGIM ZAJMI: The Show had artistic integrity. The set design was very interesting, especially the visual aspect of it… 
AGIM QIRJAQI: … “Prometheus” conveyed a deep universal message and its conclusion reflects the humane and civil attitude of Shkup’s Artists…. Esat Musliu: I wish to discuss the directing of this play. It brought artistic value to the Festival, especially because of the way the play was treated, its visual concept, rhythm, and plasticity. Prometheus in the middle of a vicious circle and the antic choir in modern settings are two brilliant and important achievements of the Director.

 

Flaka e Vellazerimit (the Flame of the Brotherhood)

December 1, 1993

… The National Festival of Albanian Theatres was successfully concluded on November 28. “Prometheus” wins on Best Set Design and Best Costume/Design Category….. (Headlines of “Flaka e Vellazerimit)

 

Resul Shabani

 

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of the Brotherhood)

The Albanian Drama Theatre of Shkup Ended its Tour in Albania

The Triumph of “Obscure Theatre” and “Prometheus”

 

Due to the cultural collaboration atmosphere between Albania and Macedonia after a full twenty years, The Albanian Drama of the Nationalities Theatre from Shkup toured Albania for nine days. The visit was hosted by the Theatre of Korca, where the troupe performed two plays from its repertoire for three days: “Obscure Theatre” by A. Mala and directed by A. Jakupi, and “Prometheus” based on Aeschylus and Lucian, directed by Xhevat Limani, an actor turned director. The troupe also performed in the cities of Tirana, Elbasan, and Durres.  ….. The troupe was welcomed everywhere by theatre admirers. Their performances were wonderful, and it prompted the audiences into spontaneous applause during the show, and thunderous ones after the curtain fell. … “Prometheus” was adapted from Aeschylus and Lucian and brilliantly directed by Xhevat Limani. The play flawlessly conveyed its very clear message: violence is finally repaid and even the Olympus gods cannot take away the dignity and bravery of Prometheus the first human hero. Xhevat Limani fluently expressed himself through his scenic creativity, and showed his inventive and pure theatrical ideas in the conception of this story celebrating the triumph of justice and the good over the bad. …The performers of “The Obscure Theatre”, such as Xhevat Limani, Bajrush Mjaku, and Refet Abazi, dominated the stage with their skills and talent, whereas the central figure in “Prometheus” was that Of Sefedin Nuredini. Both plays elicited fiery applauses and flower showers.

Naxhi Ndoci

 

 

 

 

 

 

Dibra

 

August 1992

The Undertakers

Novel Concepts in Directing

…The play “The Undertakers” performed on the Theatre of Nations Stage in Shkup, is a perfect snapshot of clarity. Modern scenery images. The settings of Stojan Mihaillov seduce the eye and arouse the curiosity. ...The drama of a people. Lit torches shine on the truth backing neither at whipping or gunpoint. …Beauty intimidated by history-revising undertakers…. They are scared by goodness, they hate justice and knowledge… The killers nauseate the undertakers. They organize inquisitions, they make bonfires out of books, and they commit the ultimate crime: kill the freedom of speech. …This play was masterfully directed by Xhevat Limani and flawlessly performed by the talented theatre cast, real disciples of Thalia’s Art. Several persecution scenes bring the reality to mind. The blood traces are noticeable in the everyday life. …Life contrasts are one of the foundations of Xhevat Limani’s directing, bringing the play the success it deserves. He combines the everyday drama, the unfamiliar drama, and the big humanity drama…..

Kujtime Kica

 

 

 

 

 

 

 

Bis

Tirana 1996        

Crime and Punishment

A Play directed by Xhevat Limani

Xhevat Limani and Dostoyevsky in Albania

 

We do not doubt the success of his upcoming premiere and we are confident that the exchange between theatre and film as well as between both sides of the border, will enrich the souls of our people.

Hajri Shaqiri

Republika (The Republic)
December 4, 1996                                                         

The Premiere of “Crime and Punishment” in “Bylis” Stage, Fier

After two intensive months of rehearsal, on November 30, Fier’s audience and guest performers from other city theatres including Shkup’s, witnessed the success of “Crime and Punishment”. The director, Xhevat Limani, was successfully able to break down the difficult psychological drama of Dostoyevsky with only a few chosen and obvious elements, which is a clear upward achievement in the Albanian directing.

Neritan Alibali

 

 

 

 

Koha Jone (Our Times)
December 8, 1996                                      

 “Crime and Punishment” on Stage

 

Another world famous Author’s work, Dostoyevsky,… directed by actor/director Xhevat Limani, …has become a huge magnet for hundred theatre lovers every night….
Excerpts from Interviews:
TINKA KURTI (renowned actress). ”I have always held this troupe in high esteem, but today it was upgraded by this wonderful performance. Of course it was perfected by the energetic work of Xhevat Limani…”   
BIRCE HASKO (renowned actor). “Naturally, today’s performance brought its own emotions. Director Xhevat Limani brought novel ideas to the stage, weaving the period of the storey with today’s powerful reality.

H. Cili

 

Koha Jone (Our Times)
DECEMBER 18, 1996                                                 

“Crime and Punishment” in Tirana

 

….Adapted and directed by Xhevat Limani the Albanian actor/director from Shkup… Intertwining his new directorial ideas with the skillful performance of Fier’s troupe, once again Xhevat Limani has introduced himself before the Albanian audience, this time of the capital city, as a great erudite of the art of the stage….The idea that the ultimate punishment is self-punishment is masterfully enhanced by Xhevat Limani’s directing.

 

 

 

 

 

Flaka (The Flame)
December 12, 1996                

The Polyvalent Conceptualization of Expressive Stage Directing

“Crime and Punishment” a play adapted from F.M. Dostoyevsky. Adapted and directed by Xhevat Limani and performed by “Bylis” Theatre in Fier. .. After a thorough studying and preparation, the director Xhevat Limani, a well known actor from  Shkup, brought his own adaptation of the homonym novel of Dostoyevsky (his seventh version of the novel and a two year process), and staged it as a modern times story, since its philosophy and message are so pertinent to today’s reality. …His stage adaptation has a strong dramatic pivot, which surprises with its gradual dramatic crescendo and its quickening tempo, therefore absorbing the spectators and nailing them to their chairs up to the end. This directing strategy of Xhevat Limani, is the result of crisscrossing the Stanislavsky Realism School elements where an actor would totally stay in character, with elements of the Strassburgh Modern School where an actor inner character experience should be impulsive and obviously expressed. The lucky hybrid of his clear directing visions, the skillful cramming of the stage setting where everything is in function of the characters, made possible the polyvalent conceptualization of his expressive stage directing. In our opinion, Xhevat Limani with his creative intelligence, managed to stage a true Dostoyevsky, a drama of the broken human soul…. The fortunate concept focused on the esthetical and ethical qualities of the beautiful dramatic language, skillfully demonstrated by the actors, who brought into life this exceptional directing vision… We would not be mistaken if we say that this work of Xhevat Limani is bringing into life a new school into Albanian Directing. Why not? All the facts just reinforce our statement…

Naxhi Ndoci

 

 

 

Flaka (the Flame)

1996

From the Albanian Media:

 

Reflections on “Crime and Punishment”

We put together some reviews from the newspapers of Albania on the play “Crime and Punishment” adapted and directed by Xhevat Limani, and performed by the “Bylis” Theatre of Fier by the end of last year.

RD—Last night, the Fier’s troupe gave a powerful voice to the characters of the famous Russian Writer Dostoyevsky. The well-known Albanian director Xhevat Limani has dared to approach what was considered impossible by many… The Parliament Chair and the Minister of Culture were in the audience… “The theatre should definitely ask the difficult questions” states the director Xhevat Limani “It is being performed here and now. It was through Dostoyevsky’s novel structure that I found/rediscovered new/old lines of the Albanian Drama.”

REPUBLIKA (The Republic)— After two intensive months of rehearsal, on November 30, Fier’s audience and guest performers from other city theatres including Shkup’s, witnessed the success of “Crime and Punishment”. The director, Xhevat Limani, was successfully able to break down the difficult psychological drama of Dostoyevsky with only a few chosen and obvious elements, which is a clear upward achievement in the Albanian directing. The effective and pure directing elements could bring into light the wonderful performances of the actors as well…

KOHA JONE (Our Times) -- Another world famous Author’s work, Dostoyevsky,… directed by actor/director Xhevat Limani, …has become a huge magnet for hundreds of theatre lovers every night….

 

 

 

Flaka (The Flame)

 
Chronicle of Events
September 24, 1994
The “Sofra” Theatre opened with “Kashta e Kumtrit” (The Milky Way)                                                  

Well-Received Play

 

“Kashta e Kumtrit” (the Milky Way) written by Resul Shabani and directed by Xhevat Limani, opened last night in the House of Culture, in front of a lot of spectators and guests. The performers seriously approached the characters personalities and the director’s demands. …
Saturday evening, in a truly solemn atmosphere, the numerous and packed fans of theatre experienced a great spiritual event, brought upon by a magical performance. A lot of political figures, such as the Ambassador of the Republic of Albania the head of the Albanian Arts Culture and Sports of Albania, and representatives of other theatres, were in the audience. They were nicely surprised by the work put in by the new theatre, in order to affirm the values of the play.
Mixhait Pollozhani

Flaka (the Flame)
1994

Kashta e Kumtrit” (The Milky Way) a play by Resul Shabani, directed by Xhevat Limani and performed by the “Sofra” Theatre of Struga.

The Poetic Dramaticism Interpretation     

This play is permeated by a poetic thread from beginning to end, creating a rich soil for drama approach by Xhevat Limani. The definite directorial stamp was felt throughout the play, putting on the foreground the spiritual sufferings of the character, its pain and dreams for human justice…This way the director was able to coordinate the dramatic demands in a surprising finale, making the play unforgettable.

Naxhi Ndoci

 

Alexander the Great
By Nexhat Mustafa, directed by Xhevat Limani

Nositi (The Pelican)

August 1, 1999                                                   

The cultural activities of the tourist season

 

The Albanian Drama Theatre of Shkup has started rehearsing “Alexander the Great” in collaboration with the “Sofra” Theatre of Struga, under the direction of the well-known actor and director Xhevat Limani….Xhevat Limani, the director has announced that the play will open on August 21st on the main square of Struga.

Xh. Hajredini

 

Fakti (The Fact)
August 24, 1999 

Alexander the Great” Opened in Struga

“Alexander the Great” written by Nexhat Mustafa, directed by Xhevat Limani, and performed by the “Sofra” Theatre of Struga
... The idea of distancing Struga this year from the ongoing cultural chaos, was heartily applauded  in the theatrical project “Alexander the Great”. The author and the director have gracefully incited all Albanian opinion especially the political, financial and intellectual one to think about developing this seasonal ambition into a fully established professional tradition. .... Xhevat Limani has brilliantly chosen his crew among talented artists from all ethnic Albanian places…. Staging such an ambitious play caused the crew to consolidate into a stabile professional performance, instead of drifting apart…

E. Aliu

 

 

Flaka (The Flame)
August 28-29, 1999                                                               

The Stage Creativity of an Upcoming Generation

 

“….Alexander the Great was born in this land, and came from Illyrian descent. His father was Lincas and his mother was Mollos. This is stated in the world history. The miserable have been discarded by time, but his fame still walks ahead. We just follow his Grace - Alexander”.
This is the prologue of the play. The project was realized through the collaboration between two well known theatres: the Albanian Drama of Shkup and the “Sofra” of Struga, and it challenged a number of up and coming new performers into showing their creative qualities…. The director, Xhevat Limani has bravely approached this project, first because of the intriguing character of Alexander the Great, and then because it was long overdue in the Albanian Stages. …Firmly rooted in his opinions that “the theatre is happening now” and “age is irrelevant”, he took another daring step in casting just graduated, or still studying actors in all but three roles.

M. Pollozhani
Flaka (The Flame)
September 11-12, 1999          

“Alexander the Great” – a Message for Albanians

 

“If the Macedonians maintain that they are Slavic descendants, they cannot come from an ancient people. Otherwise, they have to be of Illyrian descent” states the director Xhevat Limani.   The play was brought to Shkup after performances in Struga. The director has cast a lot of young actors from Macedonia, Albania and Kosovo. As director Xhevat Limani states, he has done that on purpose, since Alexander conveys the clear message that all Albanians should unite….The World most definitely understands the truth of Albanians, albeit by the end of this century, the same as Alexander just before his death. My purpose” says Xhevat Limani “is to prove wrong the theories that Alexander was Macedonian. If Macedonians maintain that they are Slavic descendants; they can not come from an ancient people as well. Otherwise they have to be of Illyrian descent”

Bedrie Dashi

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)
July 26, 1997

Premiere of“Albanian, To Be or Not To Be” adapted from Father Gjergj Fishta

Wrapped in Anger and Exasperation

 

“Albanian, To Be or Not To Be” a dramatic political satire poem adapted from Father Gjergj Fishta’s poetry by Xhevat Limani, and directed by Xhevat Limani. Performed by the Theatre of Drama and Ballet in Tetova.  … After a thorough and intensive studying of two of Father Fishta’s Poems, the actor/director Xhevat Limani came up with a dramatic-satirical poetic play. Drawing from his wide cultural background and with rare skillfulness, he was able to conceptualize a performance showing the destiny of Albanians caught in a lot of tempests through the centuries, trying to tear it apart even in our times… Through well thought escalation of the artistic development of the play, Xhevat Limani was able to create a dramatic unity, further enhanced by the flawless performances as a result of his orientation towards building and overbuilding his artistic concepts… The director rightfully reinforced the moral elements of the play, especially in the finale…The director (himself an actor of the Albanian Drama of Shkup) based on his strong convictions went about basing the play upon the stage performances, keeping in mind that only skillful dramatic interpretation could support it. He also showed his craftsmanship in casting the right actors for the parts, thus laying the dramatic foundations in this new theatre.

Naxhi Ndoci

                  

 

 

 

 

 

Flaka e Vellazerimit (The Flame of Brotherhood)
August 28, 1997 

The Question of the Hamlet-Albanian People: To Be or Not To Be!

…On one hand a truly unusual situation, a lot of Tetova’s Shkup’s and even Gostivar’s brave inhabitants arrive after who knows how many adventures and troubles with the police roadblocks to watch the premiere of “Albanian, To Be or Not To Be” adapted and directed by Xhevat Limani, and to face this hurting today’s question, and on the other hand a lot of Macedonian-Slav Police gather in theatre park for a showdown and they forbid the performance. It is a well-known fact that the real theatre is never performed on stage. Anyway, just on the entrance of the holy temple where the muses descend to speak with us, a strange relation is created between the killers and the victims, relation that escalates involuntarily, whereas the reality of the To Be or Not To Be Albanian question deepens from dimension to dimension, and becomes imminent. I do not know a reply to our potential killers, and I only want to reflect on the Xhevat Limani’s play and father Fishta’s Satire, characters of which I can identify even at the theater entrance, some bureaucrat sold to the Slavic regime, some ignorant Minister, maybe even an Ass of Baba Tasi, trying to show by his presence that he is on the people’s side and that he understands the message suggested by the tile of Xhevat Limani’s Play… Though, I was surprised by Xhevat Limani. What kind of artistic premonition pushed him to adapt Fishta on stage, in a period even more actual than the one in which the great poet wrote and predicted all the abuse and stupidity we are suffering today? Kudos from me. The artist without a vision is crippled and lame. Luckily, Xhevat Limani does not belong to that crowd, but to the chosen few of the theatre artists who in addition to practical skills of the art, also excel intellectually. To this end, his play “Albanian, To Be or Not To Be” based on Father Fishta’s satire, works wonders, just like the mirror rooms where we can see all our faces from all angles.

 

Aqif Mulliqi

 

 

 

Zeri I Popullit (The Voice of the People)

November 16, 1997

The National Festival of National Albanian Theatre resumes its activity.

The National Festival of Albanian Theatre resumed its activity on Saturday, after a two day interruption because of the most upsetting national tragedy this end of the century, the drowning and burial of the Otranto victims. The first to go on stage was the Theatre of Tetova with “Albanian, To Be or Not To Be”….The fatal Hamlet Question “To Be or Not To Be” is deeply embedded into the human relationships, treating them in relations with oneself and the others, and it reflects strongly into the Albanian  world in this play…. The play has a clear patriotic message, entirely realistic for Albania today… The high level of the performance was found not only in the main protagonists but also in the supporting actors, naturally harmonizing and intertwining with each other.

E. Gjika

 

Ngjarje Ditore (Daily News)
November 17, 1997      

The play “Albanian, To Be or Not To Be” was performed Saturday, at the Albanian Drama Festival in Tirana
The play was adapted and directed by Xhevat Limani, performed by the Theatre of Drama and Ballet in Tetova. The main parts were performed by Myftar Zyberi and Shpend Pustina. Immediately after the show the renowned artist Lazer Filipi emotionally said “I am deeply impressed by the message brought by the Tetova troupe. I am also very happy that this play was performed in such a pure literary language”…

E. Shala, E.Xhixha

Flaka (the Flame)

 

Impressions after the performance of the “Tetova” troupe in Tirana

November 18, 1997

Audiences-the Most Realistic Critics on a Play

 

PIRO MILKANI, Director: I think the best index of the play’s success was the warm reception and applauses of the audiences… Personally I was very surprised to find out how realistic the message of the show is… Don’t forget we are talking about the esteem of audiences very well educated and followers of theatre… I would especially congratulate director Xhevat Limani for his directing vision, the set design, and the actor crew so very compact and unified, which lets me deduct that these are passionate people, conveying through art the actual message of brotherhood and friendship…
VIOLETA MANUSHI, Director of the Festival: The Tetova troupe stirred a lot of emotions in me. Sincerely, when I was young I could never understand the “Ass of Baba Tasi” because it was written in a different dialect, difficult to understand… I am very happy to see it performed today by the Tetova Troupe, clearly and understandably. I personally went and congratulated the director heartily for this gift…
PIRRO MANI, Director: Xhevat Limani has done an excellent job with a very young troupe such as that of Tetova…. Xhevat has consciously intertwined the elegant satire of Fishta with today’s reality and created an artistic moment and unity of a successful show in the process, including its beautiful directing concepts, choir of the maidens and ballet. The choir in particular was excellent. Congratulations to all on this play…
TINKA KURTI, Movie and Theatre Actress: In my opinion it is a miracle that Fishta is being performed on stage. I was deeply touched by this show. I could not find one weak spot in the performance. I would particularly mention the adapter and director of the show Xhevat Limani, and the main character Baba Tasi, performed by Shpend Pustina, and so forth to the Maiden Choir, the music and ballet, which made me so proud and happy with the show…

 

 

 

 XHEVAT LIMANI, Adapter and Director of the show: Fishta is so realistic to today’s times and we have the right to convey his messages…
(Insert in the article) The Tetova Leaders on the show: The head of Municipal Council of Tetova, Dr. Vebi Bexheti, said after the show” “… I can testify firsthand on how the audiences greeted the show, because I was one of them. They applauded throughout, wiped the occasional tear, and responded to the unbelievably realistic play because of what has happened to Albania and Albanian people. I think that the message of the play was a very well thought idea of director Xhevat Limani, performed by the other artists. They gave something from themselves tonight, amazing the Theatre-loving audiences of Tirana.

E. Shala, E.Xhixha

 

 

“55”
Culture Section
November 22, 1997

Albanian, To Be or Not To Be.              

A great work such as that of Gjergj Fishta needs great individuals such as Xhevat Limani.  A play that really spoke Albanian to Albanians. The reality of the play, the quality performance of the actors, the comprehensiveness of Gjergj Fishta and his elegant satire, the well tuned choir and music, the functional set design and above all, the excellent directing of Xhevat Limani elicited continuous applause and emotional outbursts from the audience. The Albanian theatre needs more of these types of high quality plays, which unfortunately has not been the case with some other plays evening this Festival…

 

 

 

 “Waiting for Godot” by Samuel Becket, directed by Xhevat Limani

Radio Shkup, Program #2.

Saturday evening, we saw performed on the stage of the Theatre of the Nationalities in Shkup, the Special talented soul of Xhevat Limani. Watching the play of Samuel Becket, the best representative of Absurd Theatre, and the directing of Xhevat Limani, I remembered the saying that Theatre is a mirror to life. This play showed us exactly the contrast of the life we lead. We saw dedication in the name of humanity, in order to protect or save the humans. Of course it is difficult for a creator to stop life from happening, but he can at least leave his impression on it, and its artistic influence is felt through times.

Fakti (The Fact)

January 24, 2002

The great roles cannot be measured by stage experience

… “Waiting for Godot” by Samuel Becket, directed by Xhevat Limani was one of the best stage productions of last year performed by the Albanian Drama Theatre of Shkup. … “Waiting for Godot” took on a different approach. Xhevat Limani cast two young actors in the most important roles of the drama, and it is without a doubt a commendable step by the Albanian Drama Theatre. …Xhevat Limani has the place of honor in this contribution. He has been able to show his directorial abilities to his fans again, and not only that but the “Godot” of his directorial concepts is the best production and the best work of this director.

 

 

 

 

 

 

‘The Martyrs ‘

 

An artistic film based on the same novel by Murat Isaku, adapted and directed by Xhevat Limani….This movie focuses on the destiny of the individual, who consciously accepts the victim’s role in the name of freedom… The horrible Albanian drama peaks tragically every time the Albanians get near the realization of a unified nation. The years 1468-78, 1878, 1968, 1998, mark disturbing events of the massive migrations of the Albanians. The return of the Kosovo refugees is the symbol of hope.

Bota Sot (The World Today)
February 4, 2000

“The Martyrs”- The First Artistic Albanian Film in Macedonia (February 3)

The film “The Martyrs” directed and written by Xhevat Limani, based on the homonym novel by the Tetova novelist Murat Isaku, will be opened tomorrow evening, in the Culture Palace of Tetova. “The Martyrs” is the first artistic Albanian film in Macedonia. It focuses on the destiny of the individual searching knowledge and enlightenment, and fighting against the darkness. This individual demands the stop of violence, barbarism and the injustices of the government towards its citizens, instead of the protection it should extend. In the film, the individual demands his rights and freedom, and portrays the real truth through the film’s truth. The director, Mr. Xhevat Limani, told us at today’s press conference that his film has a lot of elements developed beyond the existing films in Macedonia Albania and Kosovo, and hopes to bring it not only to the Albanian Film Festival, but also to Montreal and further more to Cannes. The Private TV Channel “Koha; (the Times) was won the prize of the Radio Diffus Council and was awarded 60000 Deutch Marks for this film project.

 

February 7, 2000

“The Martyrs’ Opened in the Culture Place of Tetova  

The first Albanian film was received well by the audiences.

The Betrayal as a Motive and Sufferance. 

“The Martyrs” based on the same novel by Murat Isaku, written and directed by Xhevat Limani...The film “The Martyrs” is a higher step in the affirmation of the Albanian culture in Macedonia, repressed for a very long time, and kept from their elementary right to create in the mother language…

Flaka (The Flame)
February 3, 2000          

The First Albanian Film in Macedonia “The Martyrs” Premiere

The film “The Martyrs” based on the same novel by Murat Isaku, written and directed by Xhevat Limani, and produced by the director of “Koha” TV. It is the same work, dramatized before by the Drama Theatre of Tetova under the direction of Xhevat Limani, which was entered in the All-National Film Festival in Tirana with undeniable results… Well-known actors from Albania, Kosovo and Macedonia and experienced professionals, collaborated in the making of this movie.

 

 

 

 

 

 

Shekulli (The Century)

April 28, 2000    

....The films of the out of country film makers were screened for three days in the Movie Theatre “Dea” in the “Retrospective” Category. The audience and local fans had the possibility to view these almost unknown artistic films until ten years ago, when the opening of Albania begun…. The out of country ethnic Albanian film makers, do not hide their wish to be participants in the future Albanian competitions, and even win prizes in this very important event for the Albanian film.  “We hope the future will bring more joint efforts and results”- state out of country ethnic Albanian artists. Surprising is the fact that the film “The Martyrs” by Xhevat Limani was only produced at the end of last year, and therefore was eligible for entering the competition with Albanian made artistic films. This film also brings out the performances of its actors, from the professional ones, to the especially talented young Diu Rashidi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 The Second Generation 1996-2000. The Class of Xhevat Limani (University of Tetova, Dramatic Arts Faculty)

Fakti (The Fact)
June 17, 1999                                                               
With Shakespeare’s Characters

 Acting Master Class with William Shakespeare’s dialogues­, directed by Xhevat Limani.
The expectations when dealing with William Shakespeare’s words were completely fulfilled under the experienced coaching of stage director Xhevat Limani. The performance of excerpts from three plays turned out to be a wonderful theatrical and pleasing experience for the audience, the most reliable index in measuring the professionalism of student/actors and the director. They were able to demonstrate theatre in its pure form with the help of the world master of the drama.

Fakti (The Fact)
June 21, 2000      

The Second Generation of Actors Graduate from the University of Tetova
Yesterday Students, Today Colleagues

To the second generation of the actors that graduated yesterday from the Dramatic Arts Faculty of the University of Tetova, the Monday performances were not only Master Classes, but also clear proof of their Professor Xhevat Limani’s motto “Artist is only the one who can tame words and keep them at one’s beck and call”
Eight students of the fourth academic year of The Dramatic Art Faculty of the University of Tetova had their master class two nights ago, in the Theatre of the Nationalities in Shkup, in the presence of their Coaches Professors and a lot of art lovers filling the rows of the theatre to witness their becoming. The purpose of the master class was to see the four year development and work of the students who aside form their undeniable success, showed how the intertwining of the talent with hard work brings about the possibility of pure acting….

Fakti (The Fact)
September 29, 2001      

Building Poetry over a Soul’s Ruins

“Wintry Spring: Poetry by Xhevat Limani, Published on February 2001
… Materiality does not correspond with the poetical and philosophical spirit of the poet… The Poet Xhevat Limani builds his verses on the figurative, the value of his symbols is created by metaphors and associations of words, that like a perfect symphony, build up to the desired artistic idea. .. His verses have an impressive inner structure, and it is enough to read the titles to gather the ideas of the volume and discover his clear style and pure language, or to arrange them into a poetic essay…In his verses, Xhevat Limani has come to the conclusions that he should emit the messages of the truth creativity and all-national wellbeing…The poetry fires up with the surge and the pathos that characterizes the poet’s experiences, because his suffering is not for sale, but the emblem of the soul… turned to ruins, over which the poetical structure of Xhevat Limani’s is built, creating the trinomial: the actor, the director, the poet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bota Sot (The World Today)
November 30, 2002                

The Theatre Must Be the Window of the Soul in Our National Relief

Actor Xhevat Limani was born on January 1, 1953, in Fierishta of Struga. (FYROM) He graduated from Acting School of Pristine on 1974. He was one of the first professional Albanian actors of Macedonia. During 1975, he worked as Albanian Literature and Language teacher in General High School of Struga. During 1975-1976 he worked as an actor for the Albanian Theatre of Shkup. He taught Stage Language and Acting for 5 years in the University of Tetova. He performed over 80 characters in theatre and 7 in artistic films. He directed over 30 acclaimed theatrical plays. He was one of the first to experiment with the tele-poetry in the Albanian Segment of FYROM in on television. He as written and directed the first artistic Albanian film “The Martyrs”. He performed on many European and world stages, and won several prizes and acclaims. He got published the Poetry Book “Wintry Spring” and eight play under the collective title “Albaniada” by the “Shkup” Publishing House. After several lynching attempts and the scandalous public attack by the police and paid mercenaries on the Tetova Square on March 23, he suspended his artistic activity in Shkup Tirana and Pristine, and moved to New York. He is currently conducting, directing and performing Albanian poetry in a night club, gracefully supported by Mr. Deme Balidema. Due to his restless creativity and ambition he decided to stage a play in New York.
Excerpts from his Interview with “Bota Sot”;

Xhevat Limani: … There is no ignorant audience. There are only gifted and ungifted actors. Unfortunately the apprentices stroll about in their masters’ frocks…The Albanian Theatre of Shkup has been the focus of politicians, who should realize that the period of the theatre as a political aide has been ended… “Bota Sot” is a respected newspaper, with high quality articles, a clear nationalistic structure, far seeing vision, realistic approaches, intellectual environment, and extremely advanced actions. 

 

“Bota Sot”: Is there an Albanian theatre nucleus or group in USA, and if yes, what is their level and have you tried to collaborate with them?
Xhevat Limani: There are a lot of Albanian actors in USA. Unfortunately most of them work as waiters. There have been efforts to create theatrical groups, but it is a well known truth that theatre needs money and lots of it. I
am collaborating with the National Council of the American-Albanian Foundation in a project called “Albanian Theatre in New York” and we hope it will have success.

“Bota Sot”: Some words on “The Anathema”?
Xhevat Limani: “The Anathema” is the drama of the greatest Albanian issue, "God", "Satan" and "Angelina" are today’s characters, with concrete histories and artistic purposes. The world is on the brink of catalysis, and the destiny of humankind in question. The script is pro-American, and I hope it elicit a lot of curiosity.

“Bota Sot”: When are you going back to your birthplace?
Xhevat Limani: My ambition at this point is to create “the Albanian Theatre of New York”. I will be very happy when we stage plays for adults and children as well. The Albanian children of New York will get educated and conserve their national identity. The theatre must be the window of the soul in the national relief. People who love their theatre, has a guaranteed future for their soul.

“Bota Sot”: To Conclude a slightly Nitzchean question; how long is the artist’s life?
Xhevat Limani: I am watching out form my minutes… and I do not want that the moment finds me sleepy or unresponsive. Sleep is the time of the death.

 

 

 

 

 

 

Illyria
December 20-23, 2002  

Even God Is Worried by the Ill Treatment that Old Europe Has Inflicted upon Albania and Albanians.

…I just wanted to remind the audience of “The Anathema” that the famous Albanian actor Xhevat Limani, with the characteristic dignity for great artists and his perfect performance, convinced us that God, good, humane, and humble in his mercy, might just come down one day and incorporate an Albanian artist, in order to show the humankind his supreme justice. Of course, it is easily believable that a gifted performer like Xhevat Limani, can improvise miracles on stage, while remembering that the art of stage itself is one of the mysterious miracles of all times (i.e. the plays of Aeschylus). I have had several occasions to talk to Xhevat Limani when he was organizing the 12th National folk Music Festival, sponsored by the Catholic Church “The Lady of Shkodra” in New York, and to discuss art at length, but I did not know a lot about his personal background. I was surprised at his long list of achievements. Maybe because the premiere of “the Anathema” would be his 8th written play, his 30th stage directed play and his 81st and over performed part in stages of Europe and USA, he surpassed all my guesses. I Just wanted to add one more thing: Xhevat Limani wrote and performed “the Anathema: with such nobility, that if during the time he as “GOD’ was being followed around by “Satan”, the Ten Commandments would have appeared onstage, I would not have been surprised at all….
The Play was over, the actors were curtseying, the audience was on its feet applauding, when suddenly the whole theatre resembled a purgatory of souls burning with patriotism and nostalgia. Furthermore the applause echo seemed like tongues of fire licking the roof at the same exact moment Mr. Richard Lukaj held his speech for cooperation and soonest approval on the creation of the “Albanian Theatre of New York”. It looked like the audience also requested Mr. Bruno Selimaj and Deme Balidemaj, the eternal sponsors of Albanian artists….. I thought that this century, this hour, this minute works for Albanians, so we have to work hard and catch the moment, because it is the right one, historically as well.

 

The first Albanian artist to perform in New York was the Legendary Alexander Moisiu, who unfortunately was accompanied by German Troupe and performed in German.  After several decades, the talented Actress/Director Justina Aliaj staged “Nora of Kelmend” with an amateur Albanian Troupe….The old saying “Third time is the charm” is the foundation of the beautiful intellectual dream of director Xhevat Limani, who did not stage a play with foreign or amateur performers, but with two acclaimed graduates of the Dramatic Art School of Oslo in Norway Fine Arts Academy in New York….  These were my impressions and feelings from that night. What I could not feel I am sure will be on the program of the Albanian Television of New York. During the ride back to the Bronx, my cousin in addition to high praises for the show surprised me with a question: What is the main idea of “The Anathema”? I answered that maybe the main idea is the worry of the almighty God over the ill treatment of Albanians by “stepmother” Europe, the call for report to Satan whose words betray ill intent and insincerity towards us, and the infinite prayers of Angelina which must be a symbol of the pure Albanian Soul, representing all the prayers and hope of the Albanian people to God and USA, the “Power” of the Earth

 

Bota Sot (The World Today)
November 12, 2002      

President George W. Bush’s letter to the Festival

The 12th Festival of National Albanian Folk Music was greeted in writing by the 42nd President of USA, George W. Bush. Among other things, he wrote: “I am very happy to greet the organizers of this Festival in Bronx, New York. The American Culture, the backbone of our country is also expressed there. It is to this purpose, that the American-Albanians are celebrating their inherited culture, language and origins. They have also demonstrated their pride in being Americans, by showing their traditional values, the love and respect for their children and parents, and the high educational achievements. I congratulate you in protecting yours and the American traditions and history. Best wishes and heartfelt congratulations”
Excerpt from the same article: “The famous actor Xhevat Limani, recited parts from the poem “I am Albanian” of Father Pjeter Mushkalla”

Illyria
November 12-14, 2002 

In the Wings of the Albanian Folk Songs and Dances

… In his speech Don Pjeter told the audience that the Festival participants were all volunteers, who were participating in order to show the beauty of Albanian folk songs and dances. This year’s Festival brought forth another surprise. The organizers were deeply touched by the letter greetings of President Bush and the First Lady Laura Bush. The message of the White House was warm and emotional. President Bush himself congratulated the Albanians on their persistence and passion in conserving their homeland culture in a multicultural environment. The Bronx Borough President, Adolph Carrion, proclaimed Sunday “The Day of the Albanian Festival” and sent his best wishes through his Albanian representative Chris Kirka. He wrote in his greeting: “Greetings to the American-Albanian Community in organizing the 12th Albanian Festival in the Bronx, celebrating its culture and traditions. The Albanian Community of the Bronx consists of Albanians from many different countries. Albania, Kosovo, Macedonia, Montenegro and I proclaim November 10th as the day of the Albanian Festival in the Bronx.”  Some American political figures such as Congressman Benjamin Gilman and wife, ex-congressman Joseph DioGuardi and wife etc, were in the audience… The Festival was a wonderful celebration of the Albanian art and culture, and a colorful show of our numerous folk costumes, emphasizing our ethnical wealth from all Albanian-speaking regions. It was also a concrete possibility to experience some of this folkloristic wealth and emotions… The recent festival had the benefit of the experienced directorial vision, Xhevat Limani, who also participated as a performer. He was applauded at the recitation of the Poem “I am Albanian” (by Father Pjeter Mushkalla). Every time his powerful voice would roar with the refrain “I am Albanian”, the audience would respond with two thousand enthusiastic thunderous applauses. ....Xhevat Limani showed his considerable skills with the performance of the “Scanderbeg” monologue….

 

 

 

Illyria
October 4-7, 2002         

The Albanian-American Women’s Organization “Motrat Qiriazi” Commemorates 9/11 Anniversary

“Let’s celebrate culture!” was the motto that inspired and helped us to organize and supervise the cultural weekend successfully …titled “Life together before and after September 11” on September 27, 28 and 29 of 2002… The fans of drama and poetry followed closely the performance of the visiting actor Xhevat Limani from the Drama Theatre of Shkup. He masterfully recited excerpts from Naim Frasheri’s epic poem “Bagetia the Bujqesia”…

Illyria
October 15-17, 2002     

“Vatra” and its ninety years history. 

On Saturday evening, “Vatra” hosted a party in “Debal Gardens” a Brooklyn restaurant owned by its well respected member Deme Balidemaj. The Head of “Vatra” organization welcomed the guests. The entertainment consisted of singers Eli Fara and Gezim Nikaj, and actor Xhevat Limani, who were heartily applauded and praised for their artful performances.

Illyria
November 15-18, 2002          

“Albanian Culture TV” Celebrates its Fifth Anniversary   

…the Hosts of the Anniversary Show were the renowned director, actor and play writer Xhevat Limani, and Ms. Matilda Rustemi…

 

 

 

Fakti (The Fact

March 30, 2002
)
…. In the same context as the above, I want to particularly mention the great cultural event on March 23 2002 in Tetova, the classical concert “Kastriot Tusha and Friends” with performances of the philharmonic orchestra of RTSH conducted by Bujar Lapaj, full of wonderful surprises. It was very emotional to be in the presence of great Albanian musicians like Edit Mihali, Gaqo Cako, Suzana Frasheri, Shqipe Zani, Kastriot Tusha, etc. At the same time, I want to express my own and others anger and disappointment at the vandalistic and inhuman acts towards our artist who was one of the organizers of the show with a message against terrorism.

 Sabaudin Zhuta

Radio Shkup, Program #2

It is a shame for us to step on art and on the artist. It is a shame for us to not respect beauty, since we are descendants of one of the oldest civilizations in the world….. It is horrible to act the same way it was acted just before the classical concert in Tetova, a concert dedicated to the 9/11 Terrorism Victims in  USA. On one side we try to alleviate the pain of the American people with heavenly music, on the other side we use terror in the most obscure corners. Shame on us! There is nothing that cannot be resolved peacefully… Causing trouble just before the celebrated concert can not be justified. If only because of  honored guests, Gaqo Cako famous Albanian Tenor, Edit Mihali famous Albanian soprano, Yvette Jarvis well-known Jazz singer etc., we should behave better and respect them…and keep our hands away from art, beauty, and artists who contribute to the unity of Kosovo, Albania and Macedonia.

 

 

 

 

When the stage speaks modern language          

“The Manly Man” a comedy by Kristo Floqi, performed by the Drama Students of the Albanian Language and Studies Departments affiliate of the Social Sciences Faculty of Shkup, and directed by Xhevat Limani, an actor of the Albanian Drama in the Nationalities Theatre of Shkup.
This show was a cultural event, and it had a very warm reception by the audiences. Its high performance level never let on the fact that this was the very first show staged by the amateur troupe.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dielli (The Sun)
July-December 2002

Artistic Manifestation of an Ancient Civilization

Impressions from the 12th Albanian Festival

Without doubt the 12th Albanian Festival of Folk Song and Dance, organized by the Association “Mother Teresa of “The Lady of Shkodra” Church in New York showed its undisputed supremacy to the previous festivals in every aspect, becoming a tangent testimony of antiquity, diversity, high artistic level, ethnic originality, spiritual integrity, wide geographical spread, and above all of our very ancient and very vital civilization.
…He (the Albanian) faces the world with his noble and pure soul, especially its capital, New York City, and announces himself proud and dignified: “I Am Albanian.” (by Father Pjeter Mushkalla, performed by the acclaimed actor Xhevat Limani) Through the letter greetings of President George W. Bush and First Lady Laura Bush,  the whole world greets him and praises his “Community Feelings, which start by integrating Ethnic Albanians from all over Balkans and continue to the American people themselves.
…The skillful interpretations of monologues “Albanian” (Mirela Mrijaj), “Scanderbeg” (Xhevat Limani).
The success of this Festival is one of the highest peaks of the artistic activities of the Albanian Community in U.S.A., and is the direct result of the talent and persistence of all performers and stage artists, the excellent directing of Xhevat Limani, and the organizing Committee.

                                                From the Correspondent of “ Dielli”

 

 

 

 

 

To the U.S.A. Embassy in Shkup

Mr. Lawrence Butler

From Xhevat Limani
Performer, Producer and Art Director of
the Project “Classic American Latin Music Concert”
Organized in Tetova to Observe the Six Months of Tragedy
of September 11, 2001 under the motto “Fight Against Terrorism”

Memorandum

Honourable Mr. Ambassador.

Please allow me to personally dare and explain the events intellectually and artistically.
My name is Xhevat Limani and I am a performer, director and conductor of the Classic American Latin Music Concert “Kastriot Tusha and Friends” that took place in Tetova Palace of Culture on March 23.
A little background; I was a guest at the Concert Against Terrorism in Tirana on December 10, 2001, under the patronage of Mrs. Limprecht –spouse of the U.S.A. Ambassador in Albania –Mr. Joseph Limprecht- and Mrs. Mejdani –the First Lady of Albania. The Concert Against Terrorism was addressed by Dritero Agolli –Poet of Albania, Sabri Godo-Novelist and Parliament Member of Albania, Ali Podrimja-Poet of Kosovo, and me Xhevat Limani, Artist from Macedonia (as representative of Macedonia people). My speech was received warmly and applauded throughout, especially when I stated that “America is our God”. I received warm compliments from Ambassador Limprecht and President Mejdani.
It was during an animated conversation with Mr. Limprecht and Kastriot Tusha, well known Albanian tenor, that I had the idea of continuing the war against terrorism in the same artistic and cultural way. We agreed with Mr. Tusha to bring the Concert in Macedonia and Kosovo as well to help observe the Six Months of the Tragedy of September 11, 2001 caused by terrorism.

 

I was appointed with the organization of the Concert. Later on Mr. Kastriot Tusha came to Shkup and I introduced him to Mr. Muharrem Nexhipi, Vice Minister of Health in the Macedonian Government, and Mr. Enver Maliqi Albanian businessman. They gave me moral support and material support. We decided that the concert should take place in Shkup for many reasons. Mr. Muharrem Nechipi was appointed director of the project and I was appointed artistic director and conductor, due to my long stage experience. Everything went according to plan up to a week before the Concert, when suddenly it was transferred to Tetova. This decision seemed to benefit politics more than art and it was taken without my approval. I started to have my doubts but I let it go for the moment.
I started preparations in Tetova.
On March 20, I went to the Manager’s office of the Culture House of Tetova. I realized that he was not at all informed of the Concert, apart from the fact that the auditorium was booked for the evening by the Municipal. I explained the importance of the project and the positive peaceful message it would bring in the hot political environment predicted. Then he cancelled most shows and programs, leaving only a few, since he still did not understand (he is just a math teacher turned party bureaucrat) why the symphony orchestra needed the auditorium for one extra rehearsal evening. I built the set designs with the help of my students and some volunteer artists from Albania, like the Set Designer Erald Bakalli and the Tirana Concert Art Director Mr. Edmond Tulla.
On March 21, at 2.15AM, I was finally on my way back to Shkup, when two men with stockings on their heads, stopped me and threatened to kill me if I did not withdraw from the project. I avoided complications by smiling and asking them to show me my execution spot.
I put it off as some sick joke since I have done nothing else all my life but serve my art, people and God.
On March 22, I received an announcement by Mr. Muharrem Nexhipi with his apologies regarding my dismissal as conductor of the Concert, as I was not well liked by the party leader and some recruit was to replace me.
Mr. Ambassador, I am not part of any political party. I have organized and conducted artistic activities, mainly for PDSH (Albanian Democratic Party), but my calling is art not politics.
In order not to hurt the image and message of the Concert, I painfully agreed to withdraw from conducting. However the demands went on. By the afternoon, Singers Era Limani and Selami Kolonja were censored. I accepted again because of the message. All tickets were collected by the party leaders, who also demanded to get back even the ones I had already sent to friends and intellectuals of Shkup, numbering only around 80. I could not do that since they were already paid for. I would have even returned them if they were still in my possession. Anyway the worst censure of the Neo-Stalinists was yet to come.
About 5 minutes before the show I was editing out the video images and inserts of New York and World Trade Center on and after 9/11, which would have appeared during the performance of “Ave Maria” by Era Limani, my Daughter and a Canto Student in the Fine Arts Academy of Tirana. Unfortunately, just as you personally witnessed, nothing made it to the stage. While the audiences were pouring in, a person whose identity you also know since he is a democratic party figure, accompanied by two others invited me to go out in the lobby. I asked them to wait until I was finished with the editing, and they said it was going to be short. I foolwed them out to the lobby where the they ordered me to go out since “A party leader needed to speak with me”. Keeping the Message of the Concert in mind, I accepted and went out as people were still coming in. That is where I was explicitly told “You are persona-non-grata, unwanted on stage!” I explained to them that I was the director of the Concert but to no avail. I left the place, contacted my wife and borrowed the keys of my brother-in-law, Nuri Deari’s apartment. I went to get my formal suit form the musicians’ dressing room since I had been too busy to get dressed until then. I was walking towards the door with the palace weight on my shoulders and full of cold march sweat. Before I reached the main door I was again intercepted by the same people and ordered to go with them since they were not finished yet. I followed the outside to the back of the building, where they became six sporting three baseball bats in between them. Alarmed and scared I took out my cell and tried to call Mr. Nexhipi, but it was too late. Their chief grabbed the cell and flung it to the floor, breaking it. They started hitting me with their fists and other means of torture. I tried to protect myself but I was too weak to resist their attack. I understood I was being drawn towards the shady cellars to be massacred. With God’s help I started backing out towards the street and crying for help, dragging the attackers with me while they were still hitting… The whole melee burst into the street. Citizens came out on their balconies, yelling and screaming. They were calling for help too. Traffic stopped. According to a friend of mine, some people burst out of a car yelling: “They are beating Xhevat Limani!” They tried to get to me even if other party activists held them back, in the effort to leave me at the mercy of the mercenary thugs, and prolong the bloody show. When the show was threatening to become big, somebody was able to drag me into a car. I know his name too. He took me to Zhelina, at a friend’s house. There I was brought to the bathroom and helped to clean up. I saw myself in the mirror and I looked exactly as if I just come out a bloody macbethian scene.
I washed my bloodied face and body. I told my friends that my wife and daughter were still in the auditorium. They went, picked them up and drove them to Shkup. I stayed in Zhelina until late that night. I was left on the room by myself and started crying at the shameful nightmare I was having while fully awake. Tears of revolt also mixed in, because I was maltreated in the same square, where I organized peaceful democratic demonstrations and alleviated the fear of the people. It was in the square they applauded and cheered me on as a hero, that I was brutally beaten by the mercenary thugs. I cried because the Concert with the message “Fight Against Terrorism” was going on while I, its organizer was being terrorized and on the brink of death.
Mr. Ambassador,
I apologise for the long story. I want to explain that I am not telling it for eliciting sympathy or making you relive my brutal experience.
I, Xhevat Limani, fully embrace the martyr’s role if needed be, but I just want to point out an issue. Who feels threatened by projects against terrorism?
I am physically threatened and spiritually hurt, but nothing can erase my conviction of 40 years ago that: AMERICA IS OUR GOD.
Now, I am locked inside my apartment and crying, not at my misfortunes but at the violence and potency of the terror, these mercenary thugs are exercising over the Albanian intellectuals. My story is not the only one. I am informing you that tortures and maltreatment are the stories of every individual that does not obey the deceiving party authorities, but believes in humanity values.
Mr. Ambassador, you have the power to protect us. I was touched at your speech on television especially at the part where you said “Respond to violence forcefully, every time it appears”
I thank you for your support. It gives me the courage to go out in the street and yell: “I love America, even at the peril of my own life.”
Convinced that America is indeed my God.

Respectfully Yours,
Xhevat Limani
Artist

 

Pa politikë

“Pa politikë”


Emision tv I Enver Petrovcit ne RTK

Urimet e mia z. Petrovci, për emisionin e sontëm “Pa politikë”!

Kam pasur rastin të takoj para 12 vitesh aktorin Xhevat Limani në Lubjanë. Ai ishte atëherë mysafir tek ne, në Shoqatën”Migjeni”, në kohën kur kishim organizuar një manifestim të madh me rastin e një përvjetori. Unë punoja atëherë si redactor dhe lector I “ Alternativës”(kryeredaktor ishte Sali Kabashi).

Ajo që më ka mbetur në kujtesë nga ky aktor ishte recitimi prej tij I një poezie të shkurtër me titullin”Kushtrimi”.

Unë kasha dëgjuar se kishte pasur artiste të mëdhenjë në të kaluarën që për një çast kishin arritur të magjepsnin të gjithë të pranishmit. Më duket se një operë e Werdit kishte arritur që t’I frymëzonte aq fort njerëzit sa të gjithë ata të demonstronin nëpër rrugët dhe sheshet e e qytetit me të dale nga salla. Ndërkaq një pjesë e Bethovenit I kishte detyruar njerëzit të ngriheshin në këmbë, në shenjë nderimi,më duket nja dy here më shumë, se sa për mbretin. Ndërkaq recitimi I shkurtër me një zë tenori, I Xhevat Limanit, pati një efekt të ngjajshëm:të gjithë u ngritën në këmbë nga zëri I tij I thekshëm, më shpejt se sa kur nis ekzekutimi I një himni.

Ajo që më ka mbetur në kujtesë(këtë Xhevati sigurisht nuk e di), ishte gjithashtu një visitë që patëm në zyrën e Shoqatës nga dy gazetarë serbë të Beogradit, të akredituar në Lubjanë. Ata u interesuan për shumë gjëra, por sidomos për recitimin e Xhevatit. Në stilin e tyre të njohur, që të sulmojnë fillimisht me një gënjeshtër, për të të provokuar ose për të marrë vesh të vërtetën, ata, pasi lëshuan kasetën e tyre ku kishin inçizuar zërin e Xhevatit, nxorrën para nesh bindjen e tyre të sigurt se ishte fjala për vargje armiqësore të Agollit më duket, apo të Kadaresë, domethënë, të armiqëve “më të mëdhenjë” të Jugosllavisë, që bënin thirrje për të shkatërruar shtetin.

Fatbardhësisht, duke qenë se kisha qenë se kisha qenë një student jo i dobët i letërsisë, e dija se ato vargje I përkisnin Esad Mekulit. Ftabardhësisht , nga librat e pakta që kishim nëpër dollapin e zyrës, ishte edhe përmbledhja që kishte në faqet e saj këtë poezi. Duke qenë se Xhevatit nga gënjeshtra të tilla mund t’i dilnin jo pak telashe me t’u kthyer në Shkup apo në Prishtinë, nxorra librin nga rafti librin e Esatit ku gjeta poezinë e recituar, të cilën ua përktheva me pak fjalë serbisht.

“Mirëpo këtu bëhet fjalë për një thirrje kundër fashizmit”, thanë ata. Pikërisht,-thashë unë, dhe nëse gjitha masa, ashtu si edhe ju, e ka kuptuar këtë sin jë thirrje kundër regjimit tuaj, atëherë mund ta kuptoni qartë përfytyrimin që kemi ne për ju dhe për vozhdin tuaj. Në atë koha kjo ishte gjuha jonë normale e komunikimit me serbët. Madje në një artikull unë sjelljet e APJ-së I barazoja me sjelljet e Kju-Klus-Klanit në Amerikë, sidomos me rastin e gjykimeve të shumta kundër ushtarëve shqiptarë.
Më kujtohet se ata dolën si të dhjerë nga zyra jonë. Ata do të vazhdonin të nxirrnin edhe më tej lloj-lloj gënjeshtrash kundër shoqatës sonë, por nuk më kujtohet të kenë nxjerrë diçka kundër Xhevat Limanit, së paku jo në ndonjë gazetë prestigjioze.

Kjo histori m’u kujtua gjersa po shikoja emisionin tuaj.
Më pëlqeu sinqeriteti dhe lehtësia me të cilën ia pranuat, prioritetin gjuhësor aktorit Xhevat Limani, gjë që s’do t’ishin në gjendje ta bënin shumica e intelektualëve prishtinas.Në një debat me Migjen Kelmendin në faqet e “Kohës ditore” gjatë vitit që shkoi kam mbrojtur idenë se gjuha e keqe që flitet në Kosovë nuk vjen nga ndonjë imponim artificial e I dhunshëm I gjuhës letrare, por nga shterpësia dhe nga dembelia intelektuale e Kosovarëve…

Gjuha e rrjedhshme e Xhevat Limanit më kujtoi një fakt: a do t’ishte mire që në emisonet tuaja të ftoheshin edhe intelektualë nga Tirana?Besoj se gjeste të tilla mund të freskojnë klimën e përgjithshme kulturore në Prishtinë.

Përshëndetje miqësore
Bislim Elshani.
Dembabadem Adem Jashari

Dembabadem Adem Jashari

Shqipëri mos thuaj mbarova
Burra trima ka Kosova

Heeejj-heeej-heeeejjjj…

Kushtron shqip Adem Jashari
Këmbë shkau s’duron shqiptari
Tapitë s’blihen e as nuk shiten
Për këtë Dhe të gjithë do vriten
UÇK-kushtron fort
Shqipëri nuk ke mort
Ky Dhe ka Zot
Ky Dhe ka emër
Loton me shpirt
Lufton me zemër

Blerojnë fushat edhe malet
Gjaku yt Kosovë nuk falet
Botë e verbër Ti moj botë
Si nuk derdhe një pike lot

Shqipëri mos thua’j mbarova
Burra trima ka Kosova
Fluturo shqiponjë Flamur
Fluturo e mos bjerë kurrë

Heeejj-heej---hheeeejjjj….

Teatri sot dhe këtu

Teatri sot dhe këtu

Teatri është padyshim i vetmi institucion ku operohet me shpirtrat e personazheve pa anestezi. Dhe këtë të drejtë privilegj e kanë vetëm personalitetet shpirthyjnorë që kanë deponuar shpirtin e tyre në Altarin e flijimit. Çdo ndërhyrje “Autoritare” prej argatësh administrues është më tepër se një krim. Pa aluzion imagjinativ, akuzat e artit shqiptarë kryesisht bien mbi “Ministritë e kulturës,rinisë dhe sportit” që më tepër janë shëndrruar në servise AKULTURIMI. Ndoshta duhet ende kohë që qyqarët servilë të emërtuar ndoshta të prirur nga i vetmi kriter joartistik-ushtrimi i buzëqeshjes dhe përulja para tutorëve. Këta shpirtshitur të ndërkryer e kanë të vështirë të sjellin ndërmend bindjen se Arti është opozitë dhe vetëm opozitë e pushtetit. Çdo qasje tjetër shpie drejt autokracisë, burokracisë dhe meritokracisë së korruptuar nga ofiqet dhe privilegjet e pashmangshme shtetërore. Dhe nëse ndodh rrallë që këta “shërbetorë” të mbështesin ndonjë projekt artistik, ata sillen sikur mjetet i ndajnë nga arka e Çifligarit të kapluar nga ndjenja e mëshirës dhe “humanizmit”.

Gjendja e mjeruar dhe kaotike e Artit shqiptar padyshim se është përgjegjësi konkrete e kryeqeveritarëve shqiptarë të cilët fatkeqësisht, edhepse kanë sy e veshë, nuk duan të shohin e as të dëgjojnë për realitetin e hidhur të katandisur në një reliev amullie. Edhe nëse ndonjë peronalitet arti merr kurajon dhe guximin qytetar të shpreh pakënaqësinë dhe protestën intelektuale, ai keqkuptohet, keqintepretohet, keqtrajtohet dhe “Turpërohet” pse ka drejtuar shigjetat mbi “Interesat e larta kombëtare”. Vetëm para Zotit e Atdheut të gjithë janë të barabartë. Dhe shprehja e lirë është kryepostullati i lirisë dhe barazisë njerëzore. T’i mbyllish gojën Atij që ka diçka për të thënë, është më tepër se një herezi. “Diktatura” artistike duhet ushtruar vetëm përmes diciplinës krijuese të Personaliteteve me karizmë të veçantë dhe detyrimisht të mbështeten materialisht, se emocionalisht dhe shpirtërisht janë të armatosur më tepër seç duhet. Në këtë suport fatkeqësisht nuk bëjnë zë heshtakët Akademikë që gjumërojnë, mizërojnë dhe mrizojnë turpshëm e dhembshëm kolltuqeve të panteonit të vetëndjerë narcisoido-patologjik. Të gjithë këta numra që rastësisht janë regrutuar nga turma nuk tingëllojnë përmes veprash që do t’i shërbenin Kombit e Atdheut, por u mbajnë ISON qeveritarëve-tutorë pa kuptuar fare dialektikën artistike dhe invencën krijuese origjinale. Shpesh notojnë ujrave të turbullt të kompilimeve, imitimeve dhe pozimeve boshe duke e humbur qëllimin dhe rrugën mes oborrit. Dëm i madh! Shumë dëm! Le t’i kthehemi Teatrit si tempull i Shenjtë!

Vetë ideja për të sjellë një mesazh të kryeheroit kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu, Atdhetarit, apologjetit, strategut, mendjndriturit, kryediplomatit dhe kryeideatorit të formimit të një ushtrie shumkombëshe i paraprinë Idesë së madhe të themelimit të NATO-së. Skënderbeu është padyshim mbrojtësi i vlerave të civilizimit, kombit dhe Shtetit. Akti i shtetësisë në 1444 në Lezhë s’ e la të qetë deri në vdekje. është nga të rrallët mbretër që gjithmonë i dilte Zot vetes. Virtytet e larta morale dhe njerëzore të kryeheroit, durimi dhe institucioni i faljes së fajtorëve e radhisin Atë në krye të burrështetasve botërorë. Ai kish shumë dhembje në dashurinë e Atdheut dhe vdiq nga e keqja. është i vetmi mbret që nuk u akomodua kurrë në Fron mbretëror. Ligësia dhe tradhëtitë e shpirtshiturve nuk e lanë të qetë. Mjerisht edhe sot e gjithë ditën mercenarët dhe tradhëtarët kalurojnë pa fije turpi dhe po shesin Atdheun me copa. Kjo shfaqje sjell mesazhin konkret dhe të mbushur plagë: të gjithë Ata “teknefesë” që nuk kanë vizion për ardhmërinë: kombi shqiptar të Tingëllojë Solo nën flamurin Kuq e Zi me Shqiponjë që Atdheu ynë Shqipëria të jetë Kryezonjë le të dalin jashtë loje. Rikthimi i Skënderbeut në skenë është më tepër se një Porosi Lament. Gjykimi për të djeshmen dhe të sotmen i përket së Nesërmes-Ardhmërisë. Kush është shqiptar i lindur prej Nëne dhe me Babë, dhe nuk u përket atyre që i ka pjellë lopa barbare në grazhdin e kopilive dhe tradhëtisë, le të protestojë shqip tek Zoti. Zoti flet shqip! Shqip! Shqip!

Xhevat Limani
Artist shqiptar me bindje…

Intervista me Dashnim Hebibin

Intervista me Dashnim Hebibin

  1.  Fillimisht, jeni më shu më i diasporës apo i Atdheut, edhe pse, po jetoni larg Atdheut?
  2.  

    Unë ndjehem si Rilindasit tanë. Sa më larg Atdheut aq më shumë deshin Shqipërinë. Diaspora, apo më mirë të them Mërgata e shqiptarëve në Amerikë(SHBA-të) është pjesë e pandarë e trungut shqiptar. Sado që kanë  hapur biznese të suksesshëm, kanë blerë shtëpi e pasuri, kanë ndërtuar objekte fetare(pak apo aspak qendra kulturore dhe arsimimi), gjithnjë e kanë mendjen si të kthehen në Atdhe (Shqipërinë e konferencave-Kosovë-Iliridë-Malësinë e mbishkodrës-Tregu i ri, Luginë e Çamëri). Dhe siç ndodh shpesh me diasporat, edhe në mos u kthefshin, të paktën vdesin duke ëndërruar shqip. Unë jam artist shqiptar. Kam investuar tërë jetën time në teatër dhe i përkas teatrit shqiptar. Teatri luhet vetëm në gjuhën Amnore. Edhepse më shumë se dhjetë vite po krijoj në diasporë dhe paralelisht edhe në Atdhe, unë gjithmonë i përkas Atdheut tim të ëndërruar shqipërisht: Shtetet e Bashkuara të Shqipërisë. Kjo alternative e domosdoshme do t’ishte e vetmja zgjidhje e bashkimit shqiptar që nuk bie ndesh me asnjë konventë ndërkombëtare dhe as me të drejtat dhe liritë e njeriut që aq shenjtërisht i paraprinë Kushtetutës amerikane. Pra, unë i përkas Atdheut tim, edhepse jam i betuar në hymnin dhe Kushtetutën e SHBA-ve. Nuk më ka ndodhur të betohem më parë, ja që rastisi dhe unë të betohem në moshën 55 vjeçare në SHBA. Sado që ndjehem i hedhur nga shteti shqiptar, i mospërfillur nga qeveria e Kosovës , i padëshiruar nga qeveritarët sllavomaqedonas dhe nga shqipfolësit që notojnë ujrave të ndyrë të tradhëtisë, unë Xhevat Limani frymoj shqip vertikalisht me dinjitet kombëtar pas u përkulur e as servilosur para pushtetarëve. Unë ndjej në veten time një kryepushtet të cilin e vë në zbatim përmes revoltës time intelektuale. Unë jam opozitar dhe shpirt kryengritës. Atë ditë kur të jem në pozitë unë nuk jam më artist, por një varr i gjallë që s’prezenton asgjë tjetër përveç se një kufomë që mbaron në kalbësirë plehnaje.

  3. Ju kujtohet dita e parë kur ju drejtuat mërgimit?
  4. Marrë guximin intelektual dhe dua të flas për një nga aktet e dramës time jetësore. Ishte  22 mars 2002,  ora 7 e 3 minuta  e mbrëmjes. Në Pallatin e kulturës në Tetovë mbanim spaktaklin “Luftojmë terrorizmin”, me rastin e gjashtëmujorit të tragjedisë amerikane, shembjen e dy kullave binjake, nën përkujdesjen e ambasadës amerikane në Tiranë dhe në Shkup me përfaqsues zotërinjtë: Limprecht dhe Butler me prezencë të më se pesëdhjetë artistëve shqiptarë si Kastriot Tusha, Gaqo Çako, Shqipe Zani, Milto Kutali, Erald Bakalli dhe plotë këngëtarë e orkestrantë. Diku para fillimit të koncertit një palobodiguard dhe ca argatë të denjë të maqedonizmës më nxorrën nga salla, në prani të 8oo shikuesve dhe ambasadorit amerikan me gjithë suitën e tij. Duke më dhënë ca arsyetime bajate më drejtuan kah parku i qendrës. Dikur paparitmas më sulmuan për të më zhdukur fizikisht. Ishte ky një atentat klasik mbi personin tim. Argatëve iu erdhën në ndihmë edhe 8 persona me mantela të bardhë të cilët gjithashtu kishin në ndihmë edhe kordonin e më se 50-60 policëve  të cilët përkujdeseshoin që  qytetarët të mos bëhen pjesëmarrës së arenës së përgjakur. Kalimtarët e rastit dhe një student i imi më njohën dhe alarmuan qyetetarët, të cilët u lëshuan për ndihmë dhe në një kacafytje me policinë, pati edhe të shtëna armësh; u lëndua një gazetar i TV të Prishtinës dhe një kalimtar rasti sllavomaqedonas.  Zoti më dha fuqi t’i ngrej ata që m’ishin hedhur për të më gulfatur dhe rrahja doli në rrugë. Ndodhi që të më tërheqin studentët e mij dhe më shpunë në Zhelinë. Vajza ime Era Limani këndonte në sallë” Ave Marinë”. Zonja ime Lule ishte poashtu në publik. Bashkëpunëtorët mercenarë të qeverisë sllavomaedonase, ca qyqarë të pdsh-së bashkë me policë e agjenta ishin pjesë e komplotit. Më shpallën të vdekur para kohe.  Ngordhësira A. Xhaferri mori përgjegjësinë me vete në varrë. Kurrë nuk ia bëj hallall kontributin, djersën dhe gjakimin tim për lirinë dhe pamvarësimin e shqiptarëve nën Maqedoni, që fatkeqësisht edhe sot e kësaj dite  lëngojnë nën skllavëri. Mjerisht ata ishin udhëheqës të regrutuar. Tradhëtia kaluron publikisht dhe të “marrët” ende shpallin “shpëtimtarë” dhe “politikuaj të aftë” ata që predikojnë paqën e rrejshme dhe tradhëtinë. Katër ditë pas atentatit, pra në 26 mars 2002 fluturova Atlantikun dhe aterova në aeroportin “John F. Keneddy” në New York, ku jetoj dhe veproj edhe sot e kësaj dite, me shpresë dhe bindje shqip duke pritur ditën e madhe.

  5. Njiheni si aktori më profesionist ndër shqiptarët në Maqedoni, cili është momenti juaj më i paharruar derisa ke qenë në Maqedoni?
  6.  

    Jo vetëm në Maqedoni…
    Ndodhi njëherë në Tiranë,në 28 nëntor 1994.
    Mbahej festivali mbarëkombëtar i tetarove shqiptarë. Festivalin e krijuam një grup krijuesish të mbledhur rreth shoqatës mbarëshqiptare të aktorëve, nënkryetar i së cilës isha unë Xhevat Limani. Kryetar zgjodhëm Agim Qirjaqin ndërsa sekretar z. Fadil Hysaj. Themelues poashtu ishin edhe Sefedin Nuredini, Fahri Hysaj(i ndjeri),Gulielm Radoja, Tinka Kurti, Kadri Roshi(i ndjeri) dhe Ferdinada Radi (i ndjeri). Ndoshi që trupat teatrore të mblidhen në Festival. Kosova duhej të prezentohej me “Idiotin” e Dostojevskit në regji të Selami Tarakut. Policia serbe ktheu nga Elez Hani aktorin Dibran Tahiri (Princ Mishkinin) dhe balerinën që lunate Sofia Semjonovnën. Idiotin-Rrogozhinin e lunate  aktori i madh Enver Petrovci i cili për fatin e projektit xhironte film me Fatmir Koçin në Shqipëri. Na mblodhi ministri i kulturës z. Dhimitër Anagnosti dhe kërkoi nga ne aktorët një vullnetar që të lexonte tekstin në skenë, vetëm për ta ndihmuar z. Enver Petrovci për të luajtur shfaqjen. Ideja e ministrit ishte tepër motivuese: të mos gjunjëzohet arti shqiptar para tytave dhe bajonetave të Serbisë. Pas shumë hepimeve dhe dilemave të aktorëve të shquar, Enveri kërkoi që Princ Mishkinin ta merrja unë përsipër. Dhe të gjithë më duartrokitën. Isha tepër i lumtur, por më kaploi edhe një frikë, për herë të parë në karrierën time. Bëhej fjalë për 39 faqe tekst, dialog tepër i ngjeshur dhe mizanskenë tepër e ngarkuar. Ishte ditë e premte. Ora 15 pasdite. Premiera duhej të luhej të dielën, në 28 nëntor 1994. Në ora 18. Atë pasdite dhe gati gjithë natën mësoja tekstin në dhomë të hotelit “Arbëria”. Më ndihmonte zonja ime diku para mëngjesit kur më mbante ujin e ftohtë të dushit mbi krye. Edhe përkundër ujit të ftohtë ndjeja temperaturë dhe kisha shumë emocion. Nga ora 5 para mëngjesit deri në ora 9 fjeta një sy gjumë. Nga ora 9:30 deri në 3 pasdite me ndihmën e Enverit dhe shokëve tjerë vumë mizanskenën. Më ndihmonin pëshpëritëset e Teatrit “Migjeni” të Shkodrës dhe Teatrit “Andon Zako-Çajupi” të Korçës, të cilat po i falenderoj publikisht. NGa ora 7 e mbrëmjes bëmë një provë gjenerale. Kostumet dhe dekorin kish përgatitur artisti i merituar z. Agim Zajmi. Dhe të nesërmen paradite bëmë një provë.
    E dielë. 28 nëntor 1994. Ora 16. U gjeta në kabinën e aktorit Kadri Roshi. Duke veshur kostumin, erdhi Enveri, me një qetësi të Luanit në shkretëtirë dhe filloi të më qetësojë, me ca këshilla  që edhe në rast se ngatërrohem me tekstin, të mos shqetësohem , por të vazhdojmë shfaqjen. E shikova njëherë në sy shqip dhe i thashë: Faleminderit Enver, por të këshilloj të koncentrohesh për rolin tënd. Unë jam Xhevat Limani dhe di t’i dal Zot vetes. Në jetë dhe në skenë. Ai u mbush plotë shend dhe mori shumë kurajo. Mirë tha do të luajmë si dy mbretër. Për një kurorë i thashë, Unë. Por, ajo kurorë sonte duhet të vezullojë në kokën tënde se ashtu e do Kosova dhe Atdheu. I dolën dy pika loti dhe më uroi sukses në këtë premierë të jashtëzakonshme. Vazhdova të koncentrohem me drithërimat e parapremierës. Dikur erdhi dhe çasti i mirëpritur. Topat e Gardës me artileri shënuan festën e flamurit, atë 28 nëntor të vitit 1994. Ora 18. Salla qëndronte gatitu, të prirë nga presidenti Sali Berisha, tani në publik si shikues, para një akti monumental e historik për Teatrin shqiptar. Dhe shfaqja filloi…shpejt e mundëm frikën. Pas dialogjeve të para arritëm të marrim edhe duartrokitje. Akti teatror vazhdoi dhe përfundoi me duartrokitje dhe ovacione që kurrë s’i kisha ndjerë më parë.

    Në fund të shfaqjes pas një pauze të shkurtër juria profesionale ndau shpërblimet e Festivalit. Unë isha pjesëmarrës me Teatrin e Shkupit me projektin teatror “Prometheu” si regjisor dhe përshtatës dramaturgjik. Mora tri shpërblime: Për gjetje inventive dhe origjinale në regjisurë, për skenografi dhe për muzikë. Dhe në fund juria shpalli Aktorin më të mirë të Festivalit z. Enver Petrovci. Salla po derdhej nga brohoritje dhe klithjet e triumfit. Kosova triumfoi mbi Serbinë dhe arti dëshmoi se kurrë nuk mund të gjunjëzosh një popull nëse ai ëndërron lirinë dhe pavarësinë. Unë ndjehesha si çlirimtar. Atë mbrëmje festuam gjatë fitoren e madhe të teatrit ndaj politikës së diskriminimit.
    Të nesërmen duke shkuar në teatër kombëtar më dukej vetja sikur po çliroja Tiranën. Në klubin e teatrit më pritën me ovacuione dhe përqafime vëllazërore. Lotonte si fëmijë i ndjeri Fahri Hysaj, një regjisor dhe atdhetar i kulluar. Pati edhe ca ziliqarë, nakarmëdhenjë e të tillë që sajonin trille, kinse unë dhe Enver Petrovci e kishim paraskenuar ngjarjen. Le të më lejohet në këtë rast të them publikisht, se unë jam aktor me normë botërore për të mësuar tekstin përmendësh edhe ate prej 16-19 minuta për faqe teksti dramatik. Ata që kanë punuar me mua e dinë mirë këtë fenomen.

  7. Me cilin qytet të botës e kishe ndërruar Strugën?
  8. Në librin tim të fundit “Zemërimi i Kryezotit” që në gusht duhet t’ia dorëzoi shtëpisë botuese “Buzuku” në Prishtinë të z. Abdullah Zeneli, mes tjerash them:  Struga, ky qytet tempull perëndishë, ku para 2370 vitesh Kadmi dhe Harmonia lindën djalin e tyre Ilirin, pikërisht aty ku derdhej Drini i Zi për të çarë tej mespërmes Shqipërisë. Sot Struga është një qytet më tepër shqiptarë se çdo qytet tjetër për disa arësye:
    E para-Struga është qyet model i shqiptarisë. Gegë dhe toskë bashkëfrymojnë pa as më të voglën pengesë. Qoftë edhe gjuhësore. Nëse nëpër fshatrat e tyre ata flasin në dialekte, kur zbresin në qytet të gjithë flasin shqip, në gjuhë letrare. Ky respekt dinjitoz ndaj Institucionit të gjuhës letrare shqipe është një shembull i shkëlqyer për shumë krahina që mjerisht ende notojnë lokalizmave dhe krahinarizmave në emër të farë bajraktarizmi imagjinar.
    -Struga është nga qyetet e rrallë që ka liqenin dhe Drinin me një natyrë kryevepër.
    -Struga ka fushën pjellore dhe malet kristalorë që lëshojnë ujët e kulluar drejt brigjeve të Liqenit të Ohrit dhe Drinit të Zi.
    -Struga është qytet proevropjan me bulevarde dhe rrugë të gjera
    -Balkonet e shtëpive në Strugë janë të mbushura me lule dhe gjallëri.
    -Është nga qyetet e rrallë që nuk ka mure të tipit rrethues të avllive orientale.
    -Struga është prototip i qyetetit pa çajtore, dembelhane.
    -Struga në folenë e vetë ka nxjerrë Atdhetarë të kulluar, intelektualë, mjekë, shkrimtarë, artistë dhe njerëz mendjendritur.
    -Struganët janë bujq dhe blegtorë të mirë. Pushtetet okupues të deritanishëm nuk kanë lejuar që struganët ta shfrytëzojnë pasurinë që u ka dhuruar Perëndia-peshkatarinë. Nga vitet e pasluftës e deri tani vetëm një strugan ka pasur leje peshkimi. Ishte Aqif Shabani nga fshati Kalisht që pushtetarët e vranë turpërisht.
    -Struga njihet edhe si çerdhe e zogjëve shtegëtarë.
    Do t’ishte mirë që në të ardhmen e projektit mbarëkombëtar “SHTETET E BASHKUARA TË SHQIPËRISË”, Struga të shpallet kryeqytet shqiptar me dy vargje shkruar në tableën e mirëseardhjes në hyrje.

                O udhëtar kohërash në rrugë
    Të lutem ndalu pak në Strugë

  9. Tre dekada punuat në teatrin shqiptar në Shkup. Çfarë kujtoni më shumë gjatë gjithë kësaj pune?
  10.  

    Tani nga larg kujtoj me shumë mall të kaluarën time artistike. Kur në vitin 1975 shkova në Teatrin e Shkupit, me insistim të z. Anton Çetta, m’u duk sikur aterova gabimisht. Unë isha aktori i parë i diplomuar  profesionist në Maqedoni. Gjeta aty entuzjastë të mirë. Erdhën forca të reja nga Akademia e Shkupit të prirë nga aktori Sefedin Nuredini e Vebi Qerimi. Më pas Refet Abazi e Teuta Ajdini. Aty ishte edhe aktori i talentuar Bajrush Mjaku, përkrah Selmani Jusufit dhe Ismail Ramës. Edhe pse pjesa më e madhe ishin amatorë të zellshëm, ajo gjeneratë e diciplinuar dhe e talentuar  me Mark Markun, Zija Berishën, Muharrem Shahiqin, Sulejman Lokën, Qemal Ajdinin e Medi Bajraktarin shënuam rezultate për t’u lakmuar. Kulmin e arriti gjenerata jonë të ndihmuar e suportuar nga intelektualët e fuqishëm Teki Dervishi, Resul Shabani, Xhebir Ahmeti, Beqir Musliu dhe regjisori Ahmet Jakupi. Më kujtohet projekti “Gof” i Anton Pashkut me të cilin në vitin 1979 shkuam në Skenat eksperimentale në Sarajevë. Dhe suksesi ynë pati shumë jehonë. La gjurmë të thella triumfi në vetëbindjen tonë për t’iu kthyer dramës shqiptare e cila ish lënë pas dore sa nga konotacionet politike aq edhe nga injoranca dhe mosnjohja e vlerave dramatike të veprave kombëtare. Pastaj ecëm bindshëm me “Zbutësin e njerëzve me sy prej Zymrydi” të Teki Dervishit, me dramën “Anija e vjetër” të Resul Shabanit, me dramën“Unë Halil Garria” të Beqir Musliut, “Teatri Obskur” i Agim Malës. Teatri i Shkupit u bë prijatar i dramës origjinale në skenë. Ishte ajo një gjeneratë e fuqishme artistike që po të kishim mbetur e luajtur bashkë gjatë kohë, me siguri do të shkelnim gjatë skenat evropjane dhe botërore siç ndodhi me dramën “Furka e mistershme” në regji të Branko Brezovecit që në vitin 1994 në Festivalin e teatrove botërorë në Essen të Gjermanisë ne triumfuam bashkë me Teatrin e Parisit dhe të Tokios, në një sistem garash eliminimi prej 2740 trupash teatrore nga e gjithë bota. Ky triumf është arritja më e madhe e Tetarit shqiptar të të gjithë kohrave në tërë hapsirat shqiptare.. Mjerisht ne atëherë trajtoheshim si skllevër nga IRJM-ja dhe republikat tjera që s’e kapërdinin dot suksesin tonë. Fati ynë ishte se selektimi bëhej nga personalitete me karizmë artistike të teatrit evropjan dhe nuk lodheshin shumë për politikat diskriminuese dhe eskpansioniste të serbëve dhe sllavomaqedonasve .

  11. Keni luajtur mbi 90 premiera teatrore dhe keni prezentuar artin shqiptar nëpër botë. Na thoni drejt, ku e ke ndjerë veten më mirë, në cilën premierë?
  12.  

    Jam ndjerë i lumtur pas premierës së “Gof”it të Anton Pashkut në regji të Ahmet Jakupit, meqë pikërisht ky projekt i hapi rrugë dramës kombëtare dhe theu tabutë politike. Ne me “Gofin” u ngritëm siç do të shkruante  Teki Dervishi “me shpirtin tonë kryengritës kundër manireve bajate diletanteske dhe triufuam si gueril. Unë dhe kolegët Sefedin Nuredini, Zijadin Murtezi dhe Zeqir Duraku ishim në gjendje të “vdesim” në skenë.
    Natyrisht se jam ndjerë i lumtur edhe në premierat grandioze si: “ Antigona” e Sofokliut, “Mbreti Genti” e Sherif Delvinës, “I sëmuri për mend “ I Molierit, “Pas vdekjes” të A.Z. Çajupit, “Hija” e Nebi Islamit, “Teatri obskur” i Agim Malës si dhe pas shumë premierave tjera me rendësi që kanë lënë gjurmë në historikun e teatrit shqiptar.
    Kryezoti te “Anatema” e Xhevat Limanit, premiere që shënoi nje akt historic teatror: hapjen e teatrit të pare profesionist ndër shqiptarët e Amerikës, “TEATRI SHQIPTAR NË AMERIKË”. Gjithashtu jam ndjerë I lumtur edhe me regjinë e shfaqjes premierë me rëndësi historike siç ishte “FATPRERËT” dramatizim sipas romanit të Murat Isakut, që ngriti perden historike dhe shënoi themelimin e “Teatrit të dramës në Tetovë”.

  13. Si regjisor keni realizuar mbi 30 vepra. Kemi edhe diçka që je duke e shkruar apo e keni në mendje, por ende nuk ia keni filluar?
  14. Kam shkruar një roman epik titulluar “Zemërimi i Kryezotit”. Trajton në bosht veprimi fatin tonë që noton mes oqeanit të tërbuar të Tradhëtisë dhe atij të ëndërruar të Atdhedashurisë. Besoj se do ta inskenoj në një nga kryeqytetet shqiptare.

  15. Sa e dijmë keni luajtur në më se 10 filma artistik shqiptarë. Roli më i mirë i juaji, që më me dëshirë do ta kishe luajtur edhe njëherë?
  16. Jam i bindur se rolin më të mirë ende nuk e kam luajtur. Meqë po frymoj shqipërisht pranë Hollywoodit shpresoj se do të ndodhë që ëndërrimi im të trokasë bindshëm në portën e madhe filmike. Para ca muajsh kreva xhirimet e filmit të shkurtër “The Journey” me Jack dhe Mike Dusin. Bashkëpunëtorët filmikë thonë s’e kam realizuar diçka të bukur. Është filmi i parë ku unë luaj anglisht.

  17. Filmi dokumentar”Nuk ishin vetëm” në regjinë tuaj, keni sjellë mbi 100 intervista me shqiptaro-amerikanët që ndihmuan në çlirimin e Kosovës para, gjatë dhe pas luftës. Si u prit ky film dhe mendoni ta sillni në Europë dhe në trojet tjera shqiptare?
  18. Filmi dokumentar “Nuk ishin vetëm” ka përjetuar disa promovime në Chicago, Detroit, Las Vegas, Feniks AZ, Dallas etj. dhe po duatrokitet me ovacione. Besoj, pas shtatorit do të shfaqet edhe në Prishtinë. Jam në bisedime me disa televizione për të drejtën e emitimit. Filmi ka katër seriale nga 59 minuta dhe trajton çështjen shqiptare, me fokusim të veçantë për shqiptarët e Amerikës dhe luftën e shenjtë të UÇK-së. Filmin e kam bërë me një qasje klasike dhe mund të shërbbejë edhe si lektyrë shkollore. Jam bazuar vetëm në fakte dhe dëshmi, natyrisht të mbarështruara në një skenar të përkryer.

  19. Sa libra i ka shkruar deri më tash Xhevat Limani?
  20.  

    Deri tani kam shkruar mbi 20 libra, por të botuara i kam “Pranverë dimorore”-poezi, “Albaniada”-tetë drama, “Ora shqiptare “- dramaturgji,    “Antimemorandum” –poemë dhe ese, “Agron Mirdita”-poemë epike, koautor me publicistin amerikan z. Gregory Lima, Dodona-dramë dhe “Artisti pa Atdhe”-roman.

  21. Jeni edhe themelues i Teatrit shqiptar në Amerikë. A patët vështirësi për këtë projekt madhor?
  22. Teatrin shqiptar në Amerikë e themelova në vitin 2002 diku në shtator. Premierën e pare shfaqa dramën  time “Anatema” në teatrin e Danny Kay-t në Manhatan,New York.  Vështirësitë eliminohen po e pate të ndezur flakën e perëndeshësTallja.
    Le të më lejohet me këtë rast të dëshmoj se përveç Teatrit shqiptar në Amerikë, kam themeluar edhe teatrin “Sofra” në Strugë si dhe” Teatrin e dramës dhe baletit” në Tetovë. Shumë injorantë dhe profiterë duke kujtuar se unë nuk jam në vendlindje marrin guximin, trillojnë dhe vetëdeklarojnë kipcërinë e tyre si themelues. Atëherë kur unë shkilja kalldërmatë e përgjakura të shesheve të okupuar, këta “shpëtimtarë” pinin çajtorve dozat e tyre për të mundur frikën. E rëndësishme është që këto teatro të lëvizin shqip dhe të mos improvizojnë qejfe dhe programe partishë e politikash bajate që dekllamojnë robërinë në vend të lirisë dhe Pavarësisë.

  23. Ku është fshehur çelësi i suksesit  tuaj?
  24.  

    Unë jam Institucioni Xhevat Limani.
    Nuk pres as nga shteti, as nga ministritë e akulturimit, as nga qeveriorrospitë siç do të thoshte At Fishta tek “Gomari i Babatasit”.
    Nuk pranoj parti e as ideologji. Arti im është Atdheu im- Shqipëria-Shtetet e Bashkuara të Shqipërisë. Kryemotivi im është populli im i coptuar dhe i ndarë. I diskriminuar dhe nëpërkëmbur nga diktaturat e huaja dhe autoktone. Populli im i varfër dhe pa përkujdesje ka averzion ndaj shtetit, se shteti pë të ka qenë gjithnjë një e keqe e madhe. Unë e di plagën e popullit tim dhe mundohem ta shëroj atë me mehlemin e artit tim, fjalës së bukur shqipe-fjalës së Zotit. Unë para popullit tim me fjalën time e ndjej veten mirë, le të them hapur pa fije dyshimi, unë ndjehem Kryezot; jo vetëm në skenë. Unë nuk njoh asfarë autoriteti imagjinar dhe vdekatarësh e varrtarësh. Jam ndoshta, besoj, nga të vetmit aktor shqiptar që nuk pranoj të stolisem me perla dhe grada shtetërore. Shpërblimet qeveritare kërkojnë shërbime utilitare. Mjerë ato kone, laraska dhe kodoshë që fryhen si mantenuta para akteve joartistike. Për bindjen time ata janë ca tredharakë që kanë krijuar klane dhe grupacione, të mbështetur edhe prej do OJQ-ve dhe fondacioneve që frymojnë Antishqipërisht. Unë i përkas bindjeve të mia që i deponoj shpirtërisht dhe emocionalisht në Altar të Atdheut dhe në llogari të popullit tim që ëndërron shqip-bashkimin shqiptar.

  25.  Ku jeni prezentuar me këtë teatër dhe na thoni sa anëtarë i ka ?
  26. Me TEATRIN SHQIPTAR NË AMERIKË jam prezentuar në ato qytete dhe shtete amerikane ku jetojnë shqiptarët. Dhe shqiptarë ka dhënë Zoti plotë. Nëse nën Maqedoni ku veproja kisha një million shqiptarë, këtu kam mbi një million. Duke dhënë shfaqje nëpër shtet të ndryshme unë po njoh dhe rinjoh popullin tim. NË SHBA-të ka shqiptarë nga të gjitha trojet shqiptare të çliruara dhe të okupuara. Kam marrë pjesë edhe nëpër festivale të teatrove shqiptarë nëpër Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoni.
    Trupa ime punon me projekte. Ka aq anëtarë sa disponon projekti. Aktorë me rroga nuk mbaj. Aktorët i angazhoj me marrëveshje dhe pagesa nga të ardhurat dhe burime sponzorizuese. Sallat teatrore i marrë me qera për aq kohë sa kam nevojë. Iu shmangem lukseve dhe harxhimeve megalomaneske.  Shteti shqiptar mjerisht një kohë të gjatë po trumbeton suporte imagjinarë për jetën kulturore në diasporë. Njësoj po vepron edhe qeveria e Kosovës. Premtimet e tyre kanë karakter fushatash të turpshme larje parashë dhe nuk janë ndonjë mëtim serioz. Për të krijuar teatër duhet pasur të ndezur flakën e mendjes dhe të shpirtit që mjerisht qyqarët ordinerë as e kanë dhe as do ta kenë për sa kohë që kriteri i zgjedhjes së ministrave të jetë fisi, klani, bajrajtarizmi dhe ordinerizmi.

  27. Për një dekadë keni punuar për poemën kombëtare “Gjergj Kastrioti-Skënderbeu”. Nëse ju jepet mundësia çka kishit ndryshuar?
  28. Asgjë nuk do të ndryshoja. Vepra ka mesazh të qartë dhe troket bindshëm në vetëdijen tonë të ndërkryer. Thjesht po shtroj vetëm një pyetje sado që ilustrimi nuk paraqet ndonjë kriter intelektual: Nëse kryeheroi ynë kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu fliste në shtatë gjuhë me protokolin, më thoni ju lutem cili nga “udhë-heqësit” tanë disponon një aftësi të tillë?! Është kot të flasim për strategjinë e tij që sot e kësaj dite mësohet lëndë në Akdeminë ushtarake në “West Point” në SHBA.
    Po të kisha pasur mundësi do të kisha ndryshuar bindjet joartistike: xhelozinë, smirën, urrejtjen. Këto janë kanceri artistik. Jam i befasuar se në të gjitha qendrat shqiptare, pak kolegë të mij, sa të mos them aspak kanë ardhur të përcjellin projektin teatror “Gjergj Kastrioti-Skënderbeu” të cilin e përgadita enkas në kuadër të 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë.  Unë luaj me frymën brodweiane dhe natyrisht që sjell risi teatrore. Të varfër mbeten ata që nuk duan ta njohin të bukurën.

  29. Bashkëpunoni edhe me regjisorë e aktorë amerikanë?\
  30. Pikërisht në projektin “Gjergj Kastrioti-Skënderbeu”, ishim koregjisorë me aktorin holiwudian Michael Tylo ( publikut shqiptar mund t’i kujtohet protagonist I zhdërvjelltë  Zoro). Dhe kemi pasur dialog me veprime frytdhënëse dhe tepër origjinale. Unë jam aktor klasik dhe nuk eksperimentoj. Eksperimenti u takon improvizatorëve dhe injorantëve që gëzohen edhe kur kërcet defi në aheng. Kohëve të fundit kam bashkëpunim të frytshëm edhe me aktorë të tjerë amerikanë dhe shqiptarp-amerikanë.

  31. Ku je pritur më mirë, e kam fjalën për publikun, në Kosovë, Maqedoni , Shqipëri apo në diasporë?
  32. Unë jam artist shqiptar dhe duartrokitem çdokund. Për bindjen time publiku është barometër i evaluimit artistik. Teatri pa publik është teatër i vdekur. Nëse aktori nuk pritet mirë nga publiku ai duhet t’i bjerë vetes prapa. Kërkesat e publikut, mund të zëvendësojnë dhe ndërrojnë një aktor, gjersa Aktori-Lartmadhëria e tij nuk ka të drejtë ta ndërrojë publikun, të kërkoj publik të huaj si ngushëllim moral për të arsyetuar paaftësinë e tij. Ka vetëm aktorë që nuk dinë të luajnë dhe jo publik që nuk kupton teatër.

  33. Cilin rol e kishe luajtur më me dëshirë: të Skënderbeut, Adem Jasharit , Ismail Qemaloit apo Hasan Prishtinës?
  34. Skënderbeun jam duke e luajtur nëpër skenat botërore.  E kam luajtur këtë kryepersonazh edhe më parë, në tragjedinë e Ethem Haxhiademit, gjatë viteve ’90 në Zvicër dhe në Gjermani.
    Tani ëndërroj ta luaj në film. Adem Jasharin e kam vënë në Teatrin shqiptar në Amerikë si regjisor dhe do të kisha dëshirë të provoj filmikisht. Ismail Qemalin dhe Hasan Prishtinën besoj se do t’i luaj në të ardhmen teatrore.

  35.  Si e sheh gjeneratën e re në diasporë?
  36.  

    Duke u shkrirë dhe humbur identitetin. Pak prindër kanë ruajtur atdhetarizmën si kredo dhe bindje. Gjenarata e re ka zënë të shkollohet por ka mbetur një vakum oqeani për informacione mbi Atdheun. Sa më shumë që trashen nga ushqimet e yndyrshme aq më tepër hollohet lidhja me vendlindjen. 

  37. Cili është bashkëpunimi juaj me aktorët në Shqipëri, Kosovë e Maqedoni?
  38. Unë kam ftuar aktorë dhe aktore nga Shqipëria dhe Kosova e Maqedonia dhe ato kanë luajtur në veprat e Teatrit shqiptar në Amerikë. Edhe pas 12 viteve distancë kohore asnjë nga kolegët dhe miqtë nuk denjoi të më ftojë në ndonjë projekt. Ndoshta s’kanë nevojë për eksperiencën time para së cilës gjunjëzohen edhe do “shkolla “më famoze. Unë jam Aktori që zgjedh projektet.  Vetëm i zgjedhuri ka të drejtë të zgjedhë. Ata e kanë lehtë të kurulldisen me buxhetin shtetëror, mirëpo një pasivitet kushtëzues e reciprok shpien drejt humbjes së integritetit artistik. Shumica e drejtorëve të teatrove shqiptarë janë shëndrruar në egoistë dhe karrieristë, në servilë e puthadorësh të tutorëve të tyre, poashtu të korruptuar dhe servilosur para padronit-qeverisë. Të ngratët aktorë ”seriozë” që bëhen drejtorë. U lodhën duke ushtruar buzëqeshjen si llaskucër pa fije dinjiteti. Në teatër nuk mund të ketë autoritet artistik pa dinjitet njerëzor.

  39. Gjendja e sotme e artit në përgjithësi tek shqiptarët?
  40.  

    E mjerë dhe për të ardhur keq.
    Aktorët ende pa u futur në teatër hypin në mbipeshë dhe pastaj notojnë e vegjetojnë, me nga një projekt në tre vjet. Edhe kur u vjen radha të luajnë nuk kanë publik dhe u bie të dalin në skenë nja dy a tri herë si mallkim perëndie. Arsyetohen duke shetitur nëpër festivale kasabash e katundesh. Festivalomania pa kritere artistike ka pezulluar vlerat e mirëfillta artistike. Kujdestarët e tyre ditë natë nuk flejnë duke u përkujdesur për rrjetin e anëtarëve të jurive, që domosdoshmërisht shpërblimet të mbeten në kastën e tyre.

     

  41. A po e gërryen artin e mirëfilltë kjo kohë e pa kohë, apo kjo kohë tranzicioni?
  42. Partishmëria politike po e varros teatrin dhe kulturën me ndihmën e lakejve dhe injorantëve të liq. Kjo gangrenë po kalon metastazat më të dhembshme të akulturimit shqiptar. Ca si paloaAktorë dhe ministra të palexuar janë injorantë teknefesë që fryhen si pallonjë dhe pasqyrojnë shëmtinë. Arti shqiptar, nuk e kuptoj ç’tagër duhet të paguaj akoma?!

  43. Sikur të ishe edhe njëherë, fjala bie 30 vjeçar, çfarë projekti do të nisësh?
  44. “ Ferri “ i Dantes do t’ishte një provokim me tërë aktualitetin dhe me mesazhe konkret për galerinë e mëkatarëve të cilët brohorasin pa fije turpi për rehabilitimin e Kainit. Fatkeqësisht Kainët e sotëm lakohen në shumës dhe s’kanë gjini.

  45. Me cilin profesion e kishe ndërruar aktrimin?
  46. Vetëm me Aktrimin. Lartmadhëria e tij- Aktori, nuk është numër rreshtor, as emër kolektiv. Ai është vetë Kryefjala. Është Anatomia emocionale, tingullore, komedia njerëzore dhe vetë mrekullia hyjnore. Aktori nuk mund të jetë nepërkor, bajgor dhe baltor. Ai është krijues trupor, shpirtëror dhe hyjnor. Vetëm Aktori pranon me vetëdije të bëjë opercion pa anastezi Shpirtin e tij.

  47. Cila do t’ishte fjala juaj më e mirë për aktorët e rinjë, apo për studentët shqiptarë që studiojnë aktrimin?
  48.  

    Ta ruajnë durimin e shpirtit kryengritës para argatëve injorantë të cilët “po vegjetojnë” teatrove shqiptarë duke improvizuar “shëmtira”. Ka shumë aktorë të talentuar si Xhevdet Jashari e Dritëro Ame që presin ditën, çastin. Ata do të notojnë patjetër drejt bregut tjetër, drejt ëndërrimit. Kurrë nuk duhet të ndalen në bregun e lumit të qyetetit se i pret bregu i detit. Lum ata që provojnë ta kalojnë bregun e Oqeanit. Atje përtej është foleja e ëndërrimit të tyre. Është Holywoody një kryecak dhe qëllim i dëshiruar prejt çdokujt që rropatet me mjeshtërinë e Aktorit. 

  49. Do të duhej të investohet më shumë në art?
  50. Patjetër…po,po patjetër…gjithsesi Patjetër!
    Le të më lejohet të citojë një nga illuministët tanë, Sami Frashërin : “ Në do të korrësh për çdo vit mbill misër dhe grurë; e në do të korrësh për gjithë jetën mbill art dhe kulturë…”.

     

  51.  I ke thënë vetes se do t’i kthehesh përgjithmonë Strugës?
  52. Edhe sikur të mos dua, më thërrasin degët e blirit dhe valët e Drinit. Këtë vjeshtë të vonë kur po bien gjethet nga ethet e valles pleqërishte edhe zogjtë shtegtarë kërkojnë foletë e tyre. Nëse besimtarët kthehn kah lindja unë falem kah vendlindja. Vetëm atje më njohin gurët dhe drurët, ndërsa nëpër vende tjera mundohem të dëshmoj se flas gjuhën e Zotit, se shpreh zemërimin e Kryezotit dhe pres me bindje ëndërrën e madhe të Motit.
    Vetëm Struga ime kupton thjeshtësinë dhe madhështinë e pauzës sime në përjetësi. Të gjithë meditojmë si t’i shmangemi vdekjes!  Atje pushojnë përjetësisht Babai im i urtë dhe Nëna ime e mirë. Ndjej mungesën e tyre.

  53.  Në çka nervozohet më së shumti Xhevat Limani?
  54.  

    M’a prishin ditën mashtruesit ordinerë, të ashtuquajturit aktorë të tredhur pa të dhëna, politikuajtë teknefesë që s’kanë vizion fare dhe nuk dinë të tingullojnë shqip aspiratat dhe ëndërrimin e popullit tonë Durimmadh. Çdo gjë që i kërkuam popullit tonë ai na ofroi, gjersa edhe shpirtin e vu në Altar, por çfarë i dhanë këtij populli të mirë?! Asgjë…vazhdon avazi i robërisë dhe nëpërkëmbjes.

  55. Dëgjoni muzikë shqipe. Nëse po, si e sheh muzikën shqiptare sot? Ndoshta edhe ajo është në gjendje të rëndë?
  56.  

    Unë dëgjoj Çeskun, Tishin, Arapin, Gjoni, Peçin, Ibrahimin, Inva Mulën, Ermonela Jahon, Sajmir Pirgun, Era Hoxhën atë tingull hyjnor, Nexhmijen, Hysni Zelën, Selami Kolonjën, Kreshnik Zhabjakun dhe të tjerë që këndojnë shqip dhe shqipërisht. Unë po dëgjoj muzikë gjatë…shumë gjatë! Duke dëgjuar muzikë ndjehem tepër hyjnor.

  57. Për fund, duam të dijmë: cili është projekti që ke dashur ta realizosh, por për arsye të ndryshme nuk e ke realizuar, por që ke dëshirë ta bësh?
  58.  

    Shpresoj dhe besoj, se do ta ngre një flamur dykrenor në një akt hymnor.
    Kjo ëndërr më jep forcë. Kjo është jeta ime e dytë dhe Zoti m’a fali vazhdimësinë se unë nuk e kam kryer misionin tim. Pres Ditën e Madhe…

     

    p.s.

    Kjo intervistë dëshiroj të botohet e plotë.
    Së pari pa dritën nga z. Dashnim Hebibi, me të cilin u muarëm vesh që intervusta të botohet pa censurë. Për arësyet që vetëm ai I di intervista doli e përgjysmuar, me ç’rast është dëmtuar dimensioni I tërësishëm I bindjeve të mia për artin dhe jetën. Unë jam Instutucioni Xhevat Limani dhe frymoj vetëm shqipërisht. Nëse dikush do të më kursejë nga përgjegjësia, ajo përgjegjësi le të bjerë mbi personalitetin tim publikisht,
    Me respekt dhe bindje shqip: Xhevat Limani-artist shqiptar.

Intervista me Drita Ramadanin

Warning: include(bin/intervista_drita.php): failed to open stream: No such file or directory in /nfs/c06/h06/mnt/92752/domains/xhevatlimani.com/html/bin/content.php on line 338

Warning: include(): Failed opening 'bin/intervista_drita.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/php-7.3.11/share/pear') in /nfs/c06/h06/mnt/92752/domains/xhevatlimani.com/html/bin/content.php on line 338
Muri i lirisë

Muri

Xhevat Limani

Muri  i  lirisë

                (Njëaktëshe skenike)

Gusht 2003
New York

 

                   P e r s o n a t

  1. Shaban Demiraj-Zeneli---------------Pandi SIKU
  2. Istref Nexhip Lumani----------------Ilir BOROVA
  3. Sabri Lika-Lumani-------------------Martin Tabaku
  4. Riza  Mehmeti-xhaxha i Ejupit-----Bari Mehmeti
  5. Ejup Mehmeti-nipi i Rizait----------Valmir Zyteja
  6. Major Misha…………………….. Xhevat Limani
  7. Veis Shemo---------------------------Samedin Mehmeti
  8. Myslim Shabani---------------------Astrit Mehmeti
  9. Memish Abdullahu,-------------- Tefik Abdullahu
    Male Ademi,                       Qamil Rexho,
    Feti Rustemi , Dalip Asani, Tasim Fazliu,Ajrush Resnja,Çelik Alimi,Nazmi Ajredini, etj.
  10. Mësuesja  me disa nxënës që mund ta luajnë skenën vetë.

 

(Zëri i xhiruar në manjetofon me  kumbim e jehonë ose vetë mësuesja  u flet një grupi fëmijësh  para  një shtatoreje ose pranë disa varreza heronjësh.Ligjërimi i saj duhet të jetë një prolog me karakter historik)

Natë sterrë .Vetëtima,gjëmime dhe një shi rezil që binte llahtarshëm.

(Nga larg dëgjohet një si kujë a vajtim.Të duket sikur vjen nga larg apo nga një thellësi varresh.Kur muzika afrohet më qartë dëgjojmë një kaba të ngërthyer  plotë vaj dhe mallë. Është kaba prespare.Nën ritmin e kabasë ndërhyn zëri i Kronikut apo Mësueses e cila nga publiku apo ndonjë kënd skenik hynë me nxënësit.Pas disa  spiralesh nëpër skenë)

MËSUESJA:           Ishte viti 1943.Kohë lufte dhe Rrezistence.
Më se gjashtë javë Musa Kranji me shokë mbajtën Zonën e lirë që shtrihej që nga Nakoleci në jug e deri tek Asamati në veri.Kranji gjashtë javë ishte një bure baruti.Forca  të mëdha bullgare  dhe partizanët  rrethuan Kranjin dhe Zonën. Qëllimi ishte hamkmarrës dhe masakrues ndaj popullatës  së pafajshme.Me iniciativë dhe ndërmjetësim të ca autoriteteve shqiptare nga Prespa  në një mbledhje të përbashkët në f. Shtërbovë u vendos që prijësi i Zonës  së lirë Musa Kranji me disa luftëtarë tjerë të lirisë ta lëshojnë Kranjin për ta kursyer popullatën e pafajshme nga një rrezik i paralajmëruar.Dhe kështu u veprua.
Mirëpo edhe kësaj here  pushtuesi veproi si edhe më parë.
Mblodhi më se 50 burra të  fshatit dhe Zonës  me ndihmën e bullgarofilëve vendës. I masakroi në format më të ashpra të  tortures dhe pastaj i vrau dhe pushkatoi mizorisht te Muri i gjatë.
Kronikat e kanë regjistruar si masakra e “Dollgjiritit”.
Ne pasardhësit e viktimave do ta mbajmë mend si Muri i gjatë apo “Muri i lirisë” .Ata ranë për liri:
(Muzika kaba rritet sikur do të përpijë qiejtë e retë.Hapet skena.Një shuk drite mbi një karrike.)

 

(Në një karrike rri duarlidhur Shaban Demiraj-Zeneli.Dy
ushtarë  rrinë gatit djathtas. Nga e majta  ka një tavolinë kohe.Ngrihet ngadalë Major Misha dhe i afrohet Shabanit
Me pistoletën në dorë e provokon Shqipen.)

MAJORI
Shaban Demiraj-Zeneli- I ashtuquajturi Shqipe.
Dukeni tepër i shqetësuar…
(Shabani  hesht.Pauzë e shkurtër)
Folni shoku Shqipe,se unë ju thirra që të  flasim pak…
Kaloi një kohë bukur e vështirë që  s’jemi parë.Me siguri kemi shumë gjëra për  të thënë.

SHABANI
Unë nuk kam asgjë  për  të thënë.

MAJORI
Keni shoku SHQIPE keni…

SHABANI
Unë nuk jam Shqipja…

MAJORI
Unë them gjurma e ky ujku…shihe ti edepsëzin

SHABANI
Ju lutem mos më fyeni

MAJORI
Kërkoj falje shoku Shqipe…më falni  shoku Shaban (me cinizëm)
(Ec disa hapa majtas,duke dashur të largohet.Kthehet papritmas)

 

MAJORI
Po flamurin shqiptar a nuk ua solli Musa Kranji që të shpallni Zonën e lirë shqiptare në Prespë.

SHABANI
Jo shoku major,flamuri shqiptar shitej i lirë nëpër dyqane.Ju e dini fort mirë se para jush ishte Italia.

MAJORI
Dhe ajo ua fali lirinë’
(Shabani hesht. Pauzë e gjatë.)
Për herë të parë u hapi shkollat shqip me mësues Shqipërie të cilët po ju mësojnë si të ngrini flamurë dhe  si të na thyeni kokën me gurë.

SHABANI
Flamurin e duam o shoku Misho se është simboli ynë  i shenjtë kombëtar.Edhe shkollat i duam se po na i hapin sytë.Mjaft kemi ndenjur të verbër.

MAJORI
Prandaj ju keni ndarë libra shqip atyre injorantëve që nuk dinë shkrim e këndim

SHABANI
Shoku Misho,ju e dini më mirë se unë se për ne shqiptarët pushtuesit janë ndërruar shpesh,mirëpo pozita jonë nuk ka ndryshuar fare.Bile politikanët serbë  proklamonin me  të madhe “se ku ka shqiptarë nuk duhet hapur shkolla ,por stacione xhandarmerie”.

MAJORI
Po në Manastir pse  takoheni me konsullin shqiptar?

SHABANI
Në Manastir kam takuar edhe konsuj të tjerë shoku Misho,dhe kam protestuar kundër dhunës  që ushtrohet ndaj shqiptarëve  të këtyre anëve me qëllim që të shpërngulen sa më parë.

MAJORI
Mirëpo me konsullin shqiptar keni ngrënë edhe darkë.Bile-bile keni vazhduar  të pini e të gajaseni gjer në mes të natës…

SHABANI
Unë nuk jam i bindur se qenka e ndaluar të hashë darkë me ndonjë konsull.

MAJORI
Më falni ,por ai ishte konsulli i shtetit shqiptar!

SHABANI
Pikërisht ashtu.

MAJORI
Po pse nuk darkuat ta zëmë me konsullin rus ,françez apo turk?

SHABANI
Edhe me ata mund  të darkoja shoku Misho,por kur unë trokisja nëpër konsullatat e tyre që t’u tregoja plagën tonë,ata m’a përplasnin derën para turive…

MAJORI
Dhe konsulli shqiptar ua hapi derën për Shqipërinë e madhe,hë?

SHABANI
Jo vetëm derën,por edhe zemrën.
Ne jemi vëllezër  të një gjuhe  dhe  të një gjaku.

 

MAJORI
Por, mjerisht mbetët  të ndarë

SHABANI
Ju na keni ndarë  bashkë me aleatët tuaj .

MAJORI
Ju fatkeqësisht jeni edhe të përçarë  në tri fe.

SHABANI
Është e vërtetë  që ne shqiptarët kemi tri fe,mirëpo jemi një komb.
Dhe ne krenohemi me tolerancën  dhe besën e Zotit.
Dua t’ua kujtoj se edhe populli shqiptar  me tri fe, si e  tërë bota ka vetëm një Zot.

MAJORI
Shaban Zeneli,ju jeni  një autodidakt i thjeshtë.Jam kurreshtar ta di: prej ku i mësuat gjithë këto prapësira…apo nga librat që ju dërgonte “Vatra” nga Amerika?

SHABANI
Edhe në Amerikë kemi një pjesë të shkëputur  të kombit.Na djeg malli edhe për ata.

MAJORI
Ç’janë ato llafe “Mbahu Nën’o mos ki frikë, se ke djemtë në Amerikë”.Degët  që i shkul era dhe bien  larg trungut,patjetër  që do të thahen.

SHABANI
Jo shoku Misho,mos shihni  ëndrra në pikë  të ditës.Edhe sikur  të thahen degët në vetëtrungjet e tyre  po mbijnë filiza  të rinjë.Pastaj duhet ta dini,se atje ligjërojnë shqip dekani i çështjes shqiptare i madhi Faik Konitza dhe dishepulli Imzot Fan Noli.

MAJORI
Ta lëmë mënjanë Amerikën se është tepër larg,por më thoni :
kush ishin shokët që iu bashkuan Musa Kranjit pas thirrjes  për luftë ?

(Heshtje e gjatë)

MAJORI
Po Malo Kranjit që ngriti flamurin shqiptar majë xhamisë,kush i ndihmoi.?

SHABANI
Nuk e di …

MAJORI
Po firmat e dyqaneve kush u mësoi t’i shkruani shqip?

SHABANI
Italianët shoku Misho…

MAJORI
Kujt ia shet këto përralla ti idiot!Mos u plasi bytha Italianëve të mësojnë shkronjat shqipe,apo mos na qenka shqipja ndonjë gjuhë botërore.

SHABANI
Po mos kini frikë nga shkronjat shoku Misho se ato nuk hanë njeri…meqë nuk i hëngrën Italianët ,nuk u hanë as juve…

MAJORI
Italianët nuk i hanë se edhe ata i kanë shkronjat latine e jo kirilicë.
E latini gjithmonë ka qenë ujk i tërbuar për ne sllavët e jugut.

 

SHABANI
Po ne nuk kemi asnjë faj ,pse Italianët nuk i paskan shkronjat cirilike…shoku Misho…E  sa  për Latinin e Romën,asgjë s’i ka penguar barbarët që t’ia bëjnë një vizitë të papritur edhe Papinatit.
Ju gjithnjë kini preferuar surpizat…invaduese…

MAJORI
Mbylle gojën kodosh sa nuk t’i kam hedhur trutë n’erë.
(E përplas me shkelma nga karrikja.Urdhëron ashpër).

Zhdëpeni në dru këtë mërrshë  të ligë

(Ushtarët e rrëmbejnë rreptë dhe e qesin pas perdes.E rrahin mire,dëgjohen të rënat dhe britmat disa sekonda në terrë.Pasi e ndreqin si duhet e nxjerrin për krahu në fundskenë.)
(Tortura përzihet me ritmin e një kënge trimërie)

Mbështeteni për muri pisin.

(Pasi ka thither cigaren disa here,shkon tek tavolina mbush një gotë verë  të kuqe dhe vjen në  mes  të skenësUshtarët kanë mbështetur për muri Shabanin.Majori Misho klith papritur).

Sillmani tjetrin!

(Ushtarët dalin me rrapëllimë.Pas disa sekondash hyjnë me
Istref Nexhip Lumanin  të lidhur.E lënë para Majorit).

MAJORI
Uluni shoku Istref…Uluni …

ISTREFI
Sikur  të rri edhe në këmbë ju prish punë,shoku Misho…
(Pauzë e gjatë)

MAJORI
Musa Kranji të paska mërzitur aq shumë sa ti nuk e hap gojën për punët që ke  bërë…

ISTREFI
Jam i mërzitur me familjen time dhe asgjë tjetër.

MAJORI
Musa Kranji ishte një kopil i kopilëve që ju futi në batak dhe kur e pa punën ngushtë çau ferrën të shpëtojë bythën e vetë.

ISTREFI
Unë nuk e di këtë punë.

MAJORI
E  dini ju e dini,por ruani dhe fshihni njëri-tjetrin si gjarpëri këmbët.E  ne do t’i presim ferrat dhe gjarpërinjëve do t’ua shtypim kokën.

ISTREFI
Është e vërtetë!Këtë e besoj.

MAJORI
Nuk ka nevojë ta besoni se do ta shihni vetë me sytë tuaj.

(pauzë e gjatë.I afrohet Istrefit pas shpine)

Musa Kranji na urrente shumë ne maqedonasve!
ISTREFI
Nuk është e vërtetë.

MAJORI
Po,po. E vërtetë është dhe nuk e luan topi.  A nuk ju thoshte vetë Musa Kranji se Prespa ka qenë tokë shqiptare,dhe se kaurrëve një sat e më parë duhet t’ua vëmë fshesën.

ISTREFI
Jo ,shoku Major.Musai asnjëherë nuk ka folur me këtë gjuhë.Ai ishte burrë i matur dhe i nderuar.Shpeshherë ai thoshte “se nuk jemi kundër maqedonasve,me të cilët shekuj me radhë kemi ndarë të mirat dhe  të ligat,por jemi kundër pushtetit bullgar dhe   serbomëdhenjëve.Popujt shoku major, dinë të jetojnë dhe ta respektojnë njëri-tjetrin më mirë se ç’u diktojnë politikat bajate dhe përçarëse.

MAJORI
Po uluni kur ju lusin,se mjaft jeni lodhur  duke shitur basma e shtofra …

ISTREFI
Ka dhënë dhe për ne Zoti shoku Misho.Breqat versën!

MAJORI
E  ky zoti juaj na qenka Italia.Jo vetëm që u hapi dyqane por disa  katundarë nga Arvati dhe Kranji  i bëri pronarë duke u falur prona kodrinave të Pelisterit.

ISTREFI
Ata kanë marrë tokat e tyre shoku Misho…

MAJORI
Mbylle more alenë , se ato janë toka të shtetit dhe  të pushtetit!

ISTREFI
Jo shoku  Misho.
Ato toka ishin tonat që para turkut e gjer në kohë të  Ali Pashës.
Më vonë erdhi pushteti serb dhe na i grabiti me përdhunë n’emër  të Reformës  agrare duke i nacionalizuar dhe i konfiskuar.Sollët kolonistët nga  Shumadija dhe Uzhica.Pastaj ,këtë  punë e dini edhe ju vetë,se ato toka janë tonat…

MAJORI
(duke e përplasur nga karrikja)
Ato janë tokat e gopit të s’at ëme…tokat e shtetit qenkan tuajat…

ISTREFI
Ju erdhët nga tajgat dhe stepat e veriut të thellë dhe mbollët dhunë e vdekje mbi popullatën autoktone.Shpërngulët vendësit duke u djegur shtëpi e katandi.Krimet kapluan qiejt e retë dhe vaji i nuseve të veja dhe nënave të thinjura , po na troket dhembshëm dhe po na këput shpirtin.
Kot po lodheni me vëllazërim-bashkimin si parrullë boshe.
Ne nuk mund t’i duam vrasësit dhe varrtarët tanë,se ky do t’ish një mallkim Perëndie.

MAJORI

Hiqmani sysh këtë hajvan!

(Ushtarët e shkallmojnë  duke e shqelmuar skenës)
(Kthehen të lodhur dhe rrinë para majorit në këmbë)

M’a sillni atë farë kryetari…

(Ushtarët e sjellin Memish Abdullahun)

MAJORI
He,Memish,Memish Abdullahu!
Je kryetar katundi apo luftëtar që s’e heq pushkën nga krahu.

MEMISH ABDULLAHU
Ju e dini fort mire o shoku major,se unë shoh punët e mia.

 

MAJORI
Në kohën e Turqisë kryet shkollën  e mesme  në Manastir.
Mandej vazhduat të Lartën pranë Portës Osmane.Një kohë këputët qafën nga Amerika.Nuk di se ç’dreq ju  shtyu të ktheheni prapë.
Ne ju nderojmë si kryetar katundi,por ngatërrasave tua s’u duket fundi.S’i ka mundësi të hani bukën e kaurrit dhe  të bëni dovanë e turkut.

MEMEISH ABDULLAHU
Unë bëj dovanë e popullit tim,shoku major.

MAJORI
Ç’populll më paske  ti more bythgrisur.

MEMEISH ABDULLAHU
Ndoshta populli im jeton  bythgrisur,por është tepër fisnik dhe është gati të vdesë për lirinë.

MAJORI
Ku dini ju bajga, ç’është liria !

MEMISH ABDULLAHU
Ne vërtetë nuk e dinim ç’është liria,por ama nuk e durojmë dhunën që po na dikton robëria,aq më tepër kur po na kafshërojnë rëndë hajvanë të sëmurë.

MAJORI
Nxirren jashtë këtë hajvan qelbanik!

(Ushtarët vrapojnë. Memishi ngre doren ngadalë,Ata ndalen)

MEMISH ABDULLAHU
Nëse unë jam hajvan, atëherë dije se ti je një kryehajvan!

 

MAJORI
Hiqmani sysh këtë mi gjerizi!

(Ushtarët e rrëmbejnë dhe e shpiejnë te muri)

MEMISH ABDULLAHU
Minjtë e gjerizit të aleve jeni ju  major përbindësh,që s’po ngopeni me gjak shqiptari.

(Ushtarët e shkelin shqelma skenës…klithje dhe rënkime)

MAJORI
Zhdukmani sysh se do ta ha suxhuk,këtë mascara!

(ushtarët e grabisin dhe  e çojnë pas perdes.Tortura vazhdon.Major Misha përsëri ndez cigaren  dhe buzëqesh me sadizëm përballë publikut.Pasi bën nja dy-tri rrathë me tym duhani bërtet).

M’i sillni  ata  të dy .Nip e Xhaxha.

(Ushtarët sjellin duarlidhur bashkë  Ejupin dhe Rizanë).

MAJORI
He,Ejup e Riza Mehmeti!
A nuk është turp të lidhen burrat.
Ç’thua ti shoku Riza?

(Rizai hesht)
Apo nuk flet dot para nipit…Më falni se harrova që ju respektoni traditën…se mirë i thonë një fjale:nuk del gomari para kalit…

EJUPI
Më duket se po flet me  njerëz shoku Misho!?…

RIZAI
Dhe mos na fyeni traditat ju lutem

MAJORI
Po,po.Tradita thoni,hë?
Traditë e paskeni të ngrini flamurin e huaj majë minares dhe pastaj të ngrini krye kundër pushtetit…këto qenkan tradita or bandita?

RIZAI
Ne kemi ngritur flamurin tonë shqiptar , shoku Misho!

EJUPI
Dhe po luftojmë kundër një  pushteti  të huaj!

MAJORI
Ai flamur është i ndytë dhe unë ju propozoj sa më parë të hiqni dorë.

RIZAI
Mos fëlliqni gojën kot,shoku major,se shqiponja dykrenare është kryefjala e çështjes  shqiptare…

EJUPI
Stërgjyshërit tanë janë betuar në atë flamur që për shekuj s’do të bjerë kurrë …

MAJORI
Nxirrni jashtë këta qenë të ndyrë…që fare s’kanë fytyrë…

(Ushtarët  i rrëmbejnë me ashpërsi dhe pas perdes fillon procesi i tortures.Dëgjohen klithma dhe rënkima.Pasi kryejnë “adetin” i nxjerrin të përgjakur pranë murit në fundskenë.Presin urdhëra).                                              
Sillni ata dy shakaxhinjtë!
(Hyjnë Veis Shemo dheMyslim Shabani)

MAJORI
He Myslim Shabani e Veis Shemo, Ç’kemi?

MYSLIMI

Një këto  që  kemi!

 

VEIZI

.Kot! Hiç fare!

 

MAJORI
Ashtu ,hë?Bukur! Shumë bukur!
(Qeshen bashkarisht. Majori i bie tavolinës me shkop, apo grusht)
Ku u takuat me Musa Kranjin?

VEIZI  E  MYSLIMI
Ne Nuk dimë asgjë,shoku major!

MAJORI
Po me Shaban Zenelin sa kohë po bashkëveproni.

VEIZI E MYSLIMI
Ne nuk dime asgjë, shoku major!

MAJORI
Po ç’mut dini ju kreatyra të poshtëra?

VEIZI E MYSLIMI
Ne dime të luajmë valle, shoku major!

MAJORI
Valle, hë!Bukur! Shumë bukur!
(klith i shqetësuar)
DAULXHI! (Vjen Daullxhiu apo klarinetisti)
Jepi një valle-Bjeri shpejt!
(Fillon muzika e valles)
MYSLIMI E VEIZI
(Pasi e luajnë vallen ,të lodhur)  

MAJORI
Si quhet kjo valle,bukuroshët e mij?

MYSLIMI E VEIZI
Vallja e vdekjes, shoku major?

MAJORI
Bukur! Shumë bukur!
Ushtarë! (Ata afrohen me rrapëllimë)
Shpjerini në vdekje këta  lojtarë.
(Ushtarët rrrëmbejnë dy lojtarët dhe i torturojnë në fund të skenës)

Sillmani tjetrin! Tjetrin sillmani!

(Klith egërsisht.Ushtarët e sjellin Sabri Likën. E ulin në karrike ashpër.I afrohet majori  dhe e perkëdhel fytyrës me shkop )

MAJORI

He,Sabri Lika,Sabri LUMANI , sa poshtë  të ka rënë katundi…

Dhe më duket se ky është fundi..

(Qeshet llahtarshëm si i bukosur)

SABRI LIKA
Po,po! Edhe unë jam i sigurtë se ky është fundi juaj.

MAJORI
Qenkeni edhe i zgjuar…por nejse, kështu ndodh zakonisht kur dikush para vetes sheh humnerë…
A ju kujtohet se si insekti përpëlitet para flakes së kandilit.Ju me siguri e dini fundin e kësaj përralle. Insekti dikur lodhet dhe flaka e kandilit do ta përcëllojë atë.
Mbetet vetëm mërsha e insektit viktimë.

SABRI LIKA
Besoj se u ka ardhur fundi përrallave tuaja . Mjerimi juaj ka dalë mbi sipërfaqe .Ju ende mendoni se ne jemi insekte  dhe mërsha viktimash.
Më duket se i keni bërë llogaritë pak si gabim ,shoku Misho.

MAJORI
Mjaft na çave bythën me llogaritë tona.Më mirë  të bie  të mbashë llogari pët kokën tënde Sabri Lumani.

SABRI LIKA
Unë para vetes,ç’është e vërteta,do të jem i sinqertë dhe dua t’ua them troç:unë shoh vetëm pranverë…

MAJORI
Je gabim Sabri Lika.S’ka më pranverë për shqiptarë…

SABRI LIKA
Unë e ndjej pranverën tonë…do të blerojnë lulet    dhe mollët do të mbushen plotë …do  të kemi stinë me pemë,e sa për ju fare nuk më bëhet vonë…
Ja ,po dëgjoj zërat e luftëtarëve  të lirisë…Ata po vijnë…dhe janë shumë…ne jemi një popull…dhe s’rrojmë  dot  më në gjumë…
Ne e duam lirinë dhe pavarësinë…dhe nuk pyesim fare për çmim!

(Nga prapavija të lidhurit fillojnë e këndojnë për  Abdyl Frashërint .Kënga ,vaji e gjama bashkohen në një ushtimë lemeritëse. Major Misha ze kokën me dorë dhe urdhëron 
“Zjarrë…zjarrë….zjarrë…”)

MAJORI
Zjarrë…zjarr  se nuk durohen kriminelët shqiptarë
(Bie në gjunjë si një lis i kalbur)
(Ushtarët i radhisin burrat pranë murit.Kur fillon pushkatimi  ata bien pas murit që gjendet në prapabijë skenike, si kallinjë gruri)
(Kënga vjen e rritet.Skenën e pushton valsi i lirisë nën tingujt e hymnit kombëtar “Rreth flamurit të bashkuar”.Dritat fiken ngadalë.Mbeten një shuk i imtë drite tek Muri i lirisë.
Dhe një shuk dritash bie  mbi Mësuesen dhe nxënësit pranë Murit).

EPILOGU

MËSUESJA
Fëmijë të dashur!
Auditor i nderuar…vëllezër dhe motra…
Të betohemi në kokë e Tokë se do t’i kujtojmë të parët tanë.
Në vend  të murit  të lotëve t’i këndojmë Murit  të lirisë dhe ta  ngrejmë një shtatore  të lartë,se edhe ne jemi pjesë e pandarë e trungut dhe historisë shqiptare…Të gjithë bijëve tanë  që ranë për Atdheun,Lavdi u qoftë për jetë!Le t’i kujtojmë me krenari :

Shaban Demiraj-Zeneli,  
Istref Nexhip Lumani,    
Sabri Lika-Lumani,  
Veis Shemo,
Myslim Shabani,
Riza Mehmeti,       
Ejup Mehmeti,         Male Ademi,
Qamil Rexhepi,                Feti Rustemi,,      
Ajrush Resnja,          Çelik Alimi,  
Nazmi Hajredini,         Memish Abdullahu,
Dalip Asani,               Tasim Fazliu,           
Feim Emini,           Dule Rexhepi,       
Mahmut Durmishi,       Demir Alushi,…
Vasil Jovkovski.
(Duke u fikur dritat ngadalë depërton kënga mbi “Masakrën e “Murit të lirisë”.Muzika rritet me gradacion dhe pushton sallën).
---F u n d ---